Slovalco wraca dzięki prądowi z państwa

Ponowne uruchomienie pierwszych wanien elektrolitycznych w zakładzie Slovalco w Žiarze nad Hronom kończy trzyletnią przerwę w produkcji aluminium pierwotnego. Ale znaczenie tej decyzji wykracza poza Słowację. Pokazuje, jaką cenę europejskie rządy coraz częściej płacą za utrzymanie energochłonnego przemysłu: tańszą energię, rekompensaty za koszty emisji CO₂ i mechanizmy wsparcia, których horyzontu nikt dziś nie potrafi jasno wyznaczyć.

75 000 ton, nie 175 000

Slovalco przywraca 75 000 ton rocznej produkcji z łącznych mocy wynoszących około 175 000 ton. Inwestycja ma kosztować co najmniej 100 mln EUR. Pozostałe 100 000 ton zależy od kontraktów energetycznych, których jeszcze nie ma, oraz od warunków działania po 2030 r.

Premier Robert Fico przedstawił restart jako odbudowę nawet 17% europejskiej produkcji aluminium pierwotnego. Ten rachunek opiera się jednak na pełnych mocach Slovalco, a nie na 75 000 ton faktycznie uruchamianej produkcji. Do tego odnosi się do produkcji wyłącznie w UE, która po zamknięciach hut spadła do około 950 000 ton rocznie. Szerzej liczona Europa produkowała w pierwszym półroczu 2026 r. około 3,6 mln ton. Przy obu mianownikach początkowy restart jest znacznie skromniejszy niż polityczna opowieść.

Tani prąd staje się polityką przemysłową

Produkcja aluminium pierwotnego, czyli metalu wytwarzanego z rudy w procesie elektrolizy, a nie z recyklingu złomu, jest jedną z najbardziej energochłonnych gałęzi przemysłu. Na tonę potrzeba około 14 MWh, a energia odpowiada zwykle za 30–40% kosztów produkcji. Dlatego huty aluminium jako pierwsze zatrzymują pracę przy skoku cen prądu i jako ostatnie wracają bez państwowego wsparcia.

Pomoc dla Slovalco ma dwa filary. Pierwszym jest długoterminowa umowa z Vodohospodárska výstavba, państwową spółką hydroenergetyczną, na około 100 MW stabilnej dostawy przez całą dobę. Huty nie mogą tanio włączać i wyłączać produkcji, więc potrzebują stałej energii po cenie wyraźnie niższej od rynkowej. Sama cena nie jest jawna: państwowa spółka uznała wolumeny i stawki kontraktu za tajemnicę handlową.

Drugim filarem jest zmiana systemu rekompensat za koszty CO₂ zawarte w cenach energii. W unijnym systemie ETS producenci prądu kupują uprawnienia do emisji i przerzucają ich koszt na ceny hurtowe. Duży odbiorca energii płaci więc więcej nawet wtedy, gdy sam nie zwiększa emisji. KE zatwierdziła w lipcu słowacki program w nowej wersji: jego budżet wzrósł niemal trzykrotnie, z 250 mln do 710 mln EUR, a udział kwalifikowanych kosztów, które państwo może pokryć, podniesiono z 75% do 80%. Slovalco dostało także ulgi w opłacie na fundusz jądrowy i innych daninach (Teraz). Słowackie media szacują roczny koszt ulg przemysłowych z Funduszu Ochrony Środowiska na około 75 mln EUR.

Słowacja nie jest wyjątkiem. W tym samym okresie KE zatwierdziła podobne mechanizmy rekompensat dla Czech, Francji, Holandii, Austrii i Hiszpanii (Brussels Times). Hiszpańska huta Alcoa San Cibraó uruchomiła do kwietnia 2026 r. wszystkie 512 wanien, ratując ponad 1 000 miejsc pracy, ale jej trwałość nadal zależy od farm wiatrowych, które nie zostały jeszcze zbudowane, oraz od 72 mln EUR oczekiwanych rekompensat za CO₂. Niemieckie ministerstwo gospodarki przekonuje, że tańsza energia dla przemysłu utrzymuje w kraju dostawców, fabryki i wysoko kwalifikowane miejsca pracy. Krytycy odpowiadają, że skala ulg bywa symboliczna: według ARD jeden z programów obniżyłby przykładową cenę energii przemysłowej z 18 do 17,6 centa za kWh.

Kto płaci, kto zyskuje

Korzyści są skoncentrowane. Większościowy właściciel Slovalco, norweska grupa aluminiowa Hydro z udziałem 55,3%, oraz współwłaściciel Penta Investments odzyskują działający zakład. Ponad 200 pracowników w Žiarze nad Hronom zachowuje zatrudnienie. Producenci wykorzystujący aluminium dostają europejskie źródło metalu pierwotnego zamiast importu, który pokrywa 70–80% popytu w UE.

Koszty rozchodzą się szerzej: na podatników, budżety klimatyczne i państwowe spółki. Rekompensaty za koszty CO₂ oznaczają, że część wpływów z aukcji uprawnień ETS trafia do przemysłu, zamiast finansować zielone programy albo zmniejszać deficyt. Państwowa spółka energetyczna rezerwuje energię na niejawnych warunkach, rezygnując z przychodów, które mogłaby uzyskać na rynku. A wsparcie nie ma charakteru jednorazowej inwestycji. Zostało zaprojektowane jako stały dopływ pomocy rok po roku.

Przypadek Slovalco pokazuje więc nie tyle powrót europejskiego aluminium, ile warunki tego powrotu. Produkcję da się uruchomić, jeśli państwo bierze na siebie znaczną część ryzyka energetycznego. Sami właściciele zakładu potwierdzają to swoim zachowaniem: drugiej połowy mocy nie chcą uruchamiać bez kolejnej rundy gwarancji.