Deficyt Bułgarii łamie krajowe reguły

Bułgarski spór o budżet na 2026 r. zaczyna się od problemu, który powstał jeszcze przed wejściem Brukseli do gry. Z materiałów komisji parlamentarnych opisywanych przez Infobusiness/BCCI wynika, że planowany deficyt sektora finansów publicznych, czyli różnica między wydatkami państwa a jego dochodami, ma wynieść 5,7% PKB w 2026 r. Według Fakti bułgarska ustawa o finansach publicznych wyznacza limit deficytu na poziomie 3%. Projekt budżetu staje się więc najpierw testem krajowej legalności, a dopiero później potencjalnym problemem unijnym. Rząd zakłada, że deficyt spadnie do 3,8% w 2027 r. i 3,0% w 2028 r.; innymi słowy, obiecuje naprawić naruszenie później, zamiast uniknąć go teraz, jak wynika z materiałów Infobusiness/BCCI.

Niski dług publiczny przykrywa tu właściwy problem: wiarygodność reguł. Projekt przewiduje, że na koniec 2026 r. dług państwa wyniesie 37,7 mld EUR, czyli 30,1% PKB, a w 2028 r. wzrośnie do 35,2% PKB. Unijny punkt odniesienia dla długu to 60% PKB, zapisany w art. 126 Traktatu o funkcjonowaniu UE. Sofia ma więc przestrzeń do pożyczania, zanim sam poziom zadłużenia stanie się niebezpieczny. Koszt pojawia się gdzie indziej: reguła przestaje zakotwiczać oczekiwania, jeśli politycy przesuwają ją wtedy, gdy rośnie presja wydatkowa.

Niski dług nie daje wolnej ręki

Dimitar Radew, prezes Bułgarskiego Banku Narodowego, ujął ostrzeżenie wprost: projekt pogłębia negatywny trend budżetowy widoczny od 2020 r., zamiast go odwracać, podała BTA. Deficyt zawsze ma rachunek. Państwo finansuje go dziś u wierzycieli, jutro u podatników albo później przez cięcia.

Najmocniejszy argument rządu brzmi tak: natychmiastowy powrót do limitu 3% mógłby wymusić gwałtowne ograniczenia wydatków, opóźnienie inwestycji albo presję podatkową. Projekt zakłada więc wolniejszą korektę, o czym informował Infobusiness/BCCI. Ten argument działa tylko pod jednym warunkiem: deficyt musi być przejściowy, a system polityczny musi być zdolny do późniejszego zacieśnienia.

Ryzyko rośnie, jeśli niedobór dochodów wobec wydatków jest wpisany w samą konstrukcję budżetu. Członek Rady Fiskalnej Lubomir Dacow miał wskazywać, że głębszym problemem jest deficyt strukturalny szacowany przez Komisję na ok. 4%, podał Fakti. W praktyce oznacza to lukę, która zostaje nawet po odjęciu zwykłych wahań koniunktury. Same wyższe tempo wzrostu jej nie zamknie. Państwo musi wtedy ograniczyć obietnice, zwiększyć dochody albo dalej pożyczać.

Kto płaci za słabsze zaufanie

Zwycięzcy są widoczni od razu: to osoby i instytucje, których nie dotkną cięcia w bieżących wydatkach publicznych. Przegrani pojawiają się później. Przyszli podatnicy zapłacą odsetki i kapitał, firmy mogą dostać droższy kredyt, jeśli większe potrzeby pożyczkowe państwa zaczną wchłaniać część dostępnego finansowania, a gospodarstwa domowe poniosą ryzyko wyższych podatków albo słabszych usług publicznych.

Ryzyko inflacyjne jest mniej jednoznaczne. Większy deficyt może podbijać presję cenową, gdy popyt w gospodarce jest już silny, bo państwo utrzymuje wydatki powyżej trwałych dochodów. Dostępne informacje nie dowodzą jednak, że ten projekt budżetu podniósł już ceny albo rentowności obligacji, czyli odsetki wymagane przez inwestorów za trzymanie długu państwa. Problem jest węższy: budżet osłabia kotwicę, według której inwestorzy i Bruksela będą oceniać kolejne decyzje Sofii.

Unijne reguły dają Komisji drogę do formalnej kontroli, gdy państwo przekracza referencyjny limit deficytu 3% PKB, co opisują wytyczne Komisji i nota Rady UE. Nie ma dowodu, że wobec tego projektu wszczęto już taką sprawę. Widać natomiast, dlaczego Sofia ułatwiła postawienie takiego pytania.

Kwestia euro jest tu sygnałem po zaliczonym teście. Materiały konwergencyjne EBC i Komisji wiążą wejście do strefy euro ze stabilnością finansów publicznych; cel deficytu 5,7% w 2026 r. nie przekreśla wcześniejszych ocen, ale tworzy nowy problem wiarygodności po okresie, w którym Bułgaria miała już dowodzić dyscypliny (EBC, Komisja, Infobusiness/BCCI). Dlatego krajowy limit ma znaczenie wykraczające poza samą ustawę.

Rumunia jest ważnym punktem odniesienia, bo inwestorzy porównują ścieżki budżetowe w całym regionie. Digi24, powołując się na bank centralny Rumunii, podał, że deficyt liczony według metodologii unijnej wyniósł tam 7,9% PKB w 2025 r., a w wiosennej prognozie Komisja oczekiwała 6,2% w 2026 r. Bukareszt pozostaje więc bardziej narażonym przypadkiem w południowo-wschodniej części UE. Bułgaria nadal jest w lepszej sytuacji. To porównanie pokazuje jednak, jak szybko rozmowa o jednym rocznym budżecie może zmienić się w ocenę całego kierunku polityki fiskalnej państwa.

Bułgaria może pozwolić sobie na pewien wzrost zadłużenia. Nie może natomiast uczynić reguły 3% opcjonalną bez kosztu dla wiarygodności, nawet jeśli rachunek nie przyjdzie od razu. Sofia musi teraz dowieść, że naruszenie limitu w 2026 r. jest pomostem z powrotem do dyscypliny, a nie nową definicją dyscypliny.