Sofia łamie reguły euro

Bułgarski parlament przyjął budżet na 2026 r. z deficytem 5,7% PKB i możliwością zaciągnięcia do 10,1 mld EUR nowego długu (BTA). Unijny limit deficytu, czyli różnicy między wydatkami państwa a jego dochodami, wynosi 3% PKB. Sofia znalazła się więc niemal dwukrotnie powyżej progu, który w strefie euro ma wyznaczać granicę fiskalnej wiarygodności.

Znaczenie tej decyzji wykracza poza wewnętrzny spór o budżet. Bułgaria weszła do strefy euro i już znajduje się w unijnej procedurze korekty nadmiernego deficytu. Państwo, które dopiero przyjęło wspólną walutę, uchwaliło ścieżkę wydatków sprawdzającą w praktyce, czy reguły fiskalne UE są czymś więcej niż mechanizmem presji politycznej.

Liczby są coraz gorsze

Wiosenna prognoza Komisji Europejskiej już wcześniej wskazywała na trwałe przekroczenia limitu: deficyt 3,5% w 2025 r., 4,1% w 2026 r. i 4,3% w 2027 r. (European Commission). Przyjęty budżet idzie wyraźnie dalej. Dane kwartalne Eurostatu pokazują, że problem nie jest czysto księgowy: w pierwszym kwartale 2026 r. Bułgaria miała deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych na poziomie 7,6%, najwyższy w całej UE (Eurostat).

Bruksela uruchomiła wobec Bułgarii procedurę nadmiernego deficytu, formalny tryb stosowany po przekroczeniu progu 3%. Sofia ma do 15 października 2026 r. pokazać przyjęte działania budżetowe, a nie tylko polityczne deklaracje (Council of the EU, Global Banking & Finance/Reuters). Przy dalszym braku korekty procedura może prowadzić do kar finansowych. Nowe reguły budżetowe UE patrzą przy tym nie tylko na sam poziom deficytu, lecz także na tempo wzrostu wydatków. Komisja chce wiedzieć, czy rządy realnie hamują wydatkową trajektorię, a nie jedynie poprawiają pojedynczy roczny wskaźnik (European Commission).

Przed pełnym alarmem zadłużeniowym Bułgarię chroni jedno: dług publiczny na poziomie około 28,5% PKB, niski nawet według europejskich standardów (Eurostat). Sofia nie jest więc państwem niewypłacalnym. Problem polega na czym innym: kraj wszedł do strefy euro, a następnie przyjął budżetową ścieżkę, której Bruksela nie może uznać za wiarygodną.

Dobrym punktem odniesienia jest Francja. MFW prognozuje tam deficyt 5,2% w 2026 r., przy długu publicznym sięgającym 117,6% PKB, czyli mniej więcej czterokrotności bułgarskiego wskaźnika (IMF, Eurostat). Jak pisaliśmy wcześniej w tym tygodniu, Paryż jest pod coraz większą presją, by przedstawić wiarygodny plan korekty, a oszczędności zaczęły już dotykać wydatków zdrowotnych (To Brief). Bułgaria sprawdza, czy Bruksela potrafi szybko zareagować wobec małego członka strefy euro, który przyjął budżet gorszy od prognoz Komisji. Francja sprawdza, czy ten sam system umie utrzymać presję na dużej gospodarce, której zadłużenie ma znaczenie dla całego kontynentu. Obie sprawy są dziś czytane razem: od Wiednia i Berlina po Bukareszt i Warszawę.

Kto naprawdę zapłaci

Jeśli Bułgaria wybierze dostosowanie przez ograniczenie wydatków, pole manewru będzie wąskie. Wynagrodzenia, świadczenia społeczne i emerytury odpowiadają za około 76% wydatków (BTA). Nie oznacza to automatycznych cięć w tych pozycjach. Oznacza natomiast, że żadna poważna korekta nie ominie ich całkowicie, chyba że rząd podniesie podatki albo odsunie inwestycje. W bułgarskiej debacie już pojawiły się zamrożenia płac w sektorze publicznym jako część ceny za porządkowanie finansów.

Jeżeli Sofia będzie zwlekać, koszt nie zniknie, tylko zmieni adresata. Inwestorzy zażądają wyższej rentowności, czyli większego oprocentowania długu państwa, obsługa zadłużenia zabierze więcej miejsca w budżecie, a kolejne rządy odziedziczą mniejszą swobodę działania. Minister finansów Bułgarii sugerował, że faktyczny deficyt może okazać się niższy niż 5,7%, jeśli późny start budżetu sprawi, że część projektów kapitałowych nie zostanie zrealizowana (Economic.bg). Taki wynik poprawiłby nagłówek, ale nie strukturę finansów. Sofia stosowała już podobny schemat: krótkoterminowe liczby podpierano jednorazowymi rozwiązaniami, takimi jak zaliczkowe podatki od banków, kosztem przyszłej przestrzeni budżetowej.

Niski dług daje Bułgarii czas, którego większość europejskich rządów już nie ma. Uchwalony budżet przesuwa jednak ciężar sprawy z wypłacalności na egzekwowanie reguł. Październikowy termin pokaże, czy członkostwo w strefie euro oznacza także dyscyplinę fiskalną, czy tylko zmianę waluty.