Sofia chce 3,8 mld EUR długu

Bułgaria weszła do strefy euro z deficytem, który już wymykał się z bezpiecznej trajektorii. W wiosennej prognozie Komisja Europejska oszacowała deficyt budżetowy, czyli różnicę między wydatkami publicznymi a dochodami państwa, na 3,5% PKB w 2025 r., 4,1% w 2026 r. i 4,3% w 2027 r. To oznacza przekroczenie unijnego limitu 3% PKB w całym horyzoncie prognozy (prognoza dla Bułgarii, brief fiskalny Parlamentu Europejskiego). Czerwcowy etap jest istotny, bo Sofia musi teraz zamienić obietnice składane przy wejściu do euro na budżet, który będzie wiarygodny dla inwestorów i instytucji UE.

Rynki reagują przed karami

Do 15 czerwca UE nie nałożyła na Bułgarię kary. Komisja zarekomendowała wszczęcie formalnej procedury nadmiernego deficytu, ale decyzję prawną musi jeszcze podjąć Rada UE po przygotowaniu sprawy przez urzędników finansowych. Wynika to z wiosennego pakietu Komisji i czerwcowego briefu fiskalnego Parlamentu.

Po otwarciu procedury Sofia będzie musiała przedstawić plan naprawczy i wykazać, że zaczęła go realizować. Z wytycznych Rady wynika kolejność działań: ocena, decyzja, zalecenie, a dopiero potem sankcje, jeśli rząd nadal nie wykonuje uzgodnionej korekty.

Presja gospodarcza pojawia się wcześniej. Inwestorzy kupujący obligacje państwowe pytają, czy deficyt jest przejściowy, czy został wpisany w strukturę wydatków: płace, emerytury, dopłaty, zobowiązania obronne i słabszą ściągalność podatków. Jeśli uznają, że luka ma charakter trwały, zażądają wyższego oprocentowania. Wtedy koszt obsługi długu zaczyna wypierać z budżetu te same wydatki, których politycy próbowali bronić.

Sofia wciąż musi napisać budżet

Wycofanie z parlamentu projektów budżetu państwa, budżetu ubezpieczenia zdrowotnego i budżetu zabezpieczenia społecznego na 2026 r. zostawiło Sofię bez domkniętego planu fiskalnego w momencie przyjmowania euro. Projekty wycofano po protestach przeciwko podwyżkom podatków i składek, podało BNR.

Najczytelniejszym sygnałem gotówkowym jest wniosek rządu o zgodę na zaciągnięcie do 3,8 mld EUR nowego długu. Część środków ma pokryć bieżący deficyt, część ma sfinansować z wyprzedzeniem wydatki z planu odbudowy i odporności, podała BTA. Z relacji parlamentarnych wynikało też, że ministerstwo finansów już w okresie styczeń-maj wykorzystało pierwotny limit emisji długu na 2026 r., według Investor.bg. To jeszcze nie dowód kryzysu finansowania. Pokazuje jednak, dlaczego sam cel deficytu wpisany do tabeli budżetowej nie wystarczy.

Miejsca cięcia są dość oczywiste. Minister finansów Galab Donev mówił w parlamencie, że rozmowy obejmowały ograniczenie wydatków netto o 0,5% PKB, a wynagrodzenia, świadczenia społeczne i emerytury stanowią około 76% wydatków, według BTA. Oszczędności uderzyłyby więc w pracowników sektora publicznego, emerytów, odbiorców świadczeń i resorty o słabszej ochronie politycznej. Wyższe dochody oznaczałyby większe obciążenie gospodarstw domowych i firm przez podatki albo ostrzejszą egzekucję należności. Większe zadłużenie przeniosłoby rachunek do kolejnych budżetów przez obsługę długu, czyli odsetki i spłaty.

Reguły weszły do euro razem z Bułgarią

Sprawa Bułgarii wyjdzie poza Sofię. Partie sceptyczne wobec euro w Polsce czy we Włoszech mogą wykorzystać ją jako prosty argument, że wejście do unii walutowej przynosi kłopoty fiskalne. Dane pokazują węższą lekcję: przyjęcie euro nie zawiesza dyscypliny budżetowej.

Bułgaria została 21. członkiem strefy euro po stałym kursie 1,95583 lewa za euro, po decyzji Rady z lipca 2025 r., co później podsumował EBC w swoim biuletynie ekonomicznym. Ścieżka deficytu wynika ze zderzenia krajowych decyzji budżetowych z regułami UE. Zmiana waluty uczyniła test bardziej widocznym, ale sama nie stworzyła luki między wydatkami a dochodami.

Droższą wersję tego samego problemu wiarygodności widać w Rumunii. Rumuńskie media podawały, że deficyt w 2025 r. wyniósł 7,9% PKB, a prognoza na 2026 r. sięga 6,2%, opisując kraj jako największy przypadek deficytowy w UE, według Termene. Inne rumuńskie relacje wskazywały na rentowność obligacji 10-letnich bliską 7,3%, czyli oprocentowanie, jakiego inwestorzy żądali za pożyczenie państwu pieniędzy na dekadę, podał Gândul. Bułgaria nie jest Rumunią, ale mechanizm pozostaje ten sam: wątpliwości fiskalne przechodzą z posiedzeń urzędowych do płac, podatków, emerytur, planów inwestycyjnych i kosztów odsetkowych.

Teraz liczy się sposób dostosowania. Wiarygodny budżet musiałby pokazać, które działania są trwałe, które działają tylko jednorazowo, ile przyniesie lepsza ściągalność podatków, a ile wolniejszy wzrost wydatków lub odłożenie inwestycji. Powinien też oddzielić dług zaciągany na pokrycie deficytu od długu używanego do finansowania z wyprzedzeniem projektów wspieranych przez UE. Dopóki takiej tabeli nie ma, główne pytanie brzmi, czy Sofia odwraca poślizg, czy przenosi go do następnego budżetu.