Sofia zabiega o zdjęcie Alekperova z sankcji

Według bułgarskich mediów Sofia próbowała doprowadzić do tego, by Wagit Alekpierow, były szef i udziałowiec Łukoilu, nie znalazł się w nowym pakiecie sankcji UE wobec Rosji. Ta informacja pozostaje na razie lokalna i nie została potwierdzona poza Bułgarią. Pokazuje jednak realną słabość unijnego mechanizmu: tam, gdzie sankcje wymagają zgody wszystkich państw, energetyczna zależność jednego kraju może stać się dźwignią wobec całej polityki.

Zasada jest prosta i ma duże skutki. Zgodnie z art. 31 Traktatu o UE sankcje w ramach unijnej polityki zagranicznej co do zasady wymagają jednomyślności. Jedna stolica może więc opóźnić albo zablokować pakiet, zanim stanie się prawem. Właśnie tam toczy się najważniejszy spór: przed publikacją finalnego tekstu, gdy rządy negocjują nazwiska, wyjątki i koszty.

Spór przed pakietem

Sankcje personalne trafiają na listy załączane do aktów prawnych UE, w przypadku Rosji m.in. do decyzji 2014/145/WPZiB i rozporządzenia 269/2014. Rząd może zgłaszać sprzeciw, bo uważa materiał dowodowy za zbyt słaby, bo obawia się kosztów dla własnej gospodarki albo dlatego, że oba argumenty nakładają się na siebie.

W sprawie Alekpierowa ta różnica jest zasadnicza. Jeśli Bułgaria podniosła wąską wątpliwość prawną, mamy do czynienia ze sporem o standard dowodowy. Jeśli jednak argumentem była pozycja Łukoilu w bułgarskiej energetyce, pytanie staje się znacznie szersze: czy krajowy węzeł energetyczny może chronić osobę powiązaną z Rosją przed sankcjami, które mają obowiązywać w całej Europie?

Węgry pokazały już, jak daleko może sięgać taka dźwignia. Podczas sporu o embargo na ropę Budapeszt sprzeciwił się pełnemu zakazowi, a unijni przywódcy uzgodnili kompromis wyłączający ropę dostarczaną rurociągami. Znalazło to później odzwierciedlenie w szóstym pakiecie sankcji, po tym jak Reuters opisał częściowy zakaz importu rosyjskiej ropy. Rząd Viktora Orbána otwarcie przedstawiał embargo jako zagrożenie dla gospodarki Węgier w swoim przekazie publicznym.

Budapeszt dowiódł też, że negocjacje wokół konkretnych osób nie są teorią. „The Guardian” informował, że patriarcha Cyryl został usunięty z listy sankcyjnej po sprzeciwie Węgier wobec jego wpisania (The Guardian). Ten precedens nie potwierdza bułgarskich doniesień o Alekpierowie. Tłumaczy jednak, dlaczego warto traktować je poważnie.

Najmocniejszy argument za wyjątkami

Za pozostawieniem państwom szczególnie narażonym pewnego marginesu przemawia realny argument. Słowacja i Węgry były bardziej zależne od ropy rurociągowej niż wiele innych krajów UE, a Komisja w swoim Q&A o sankcjach uzasadniała czasowe odstępstwa skalą zależności i dostępnością alternatyw. Te wyjątki wpisano następnie do rozporządzenia 2022/879.

To najmocniejsza obrona jednomyślności: pozwala utrzymać w koalicji sankcyjnej rządy, które bez takiego marginesu mogłyby przejść do otwartego oporu. Państwo z rafineriami, kontraktami na dostawy i wyborcami narażonymi na skok cen nie będzie traktować sankcji energetycznych jak abstrakcyjnej geopolityki.

Ta sama reguła premiuje jednak taktykę nacisku. Dla państw wschodniej flanki kolejne wyjątki mogą wyglądać jak dziury w narzędziu bezpieczeństwa. Program polskiej prezydencji w Radzie UE wpisuje presję na Rosję w szerszą agendę bezpieczeństwa europejskiego, a Rada UE podkreśla, że sankcje wobec Rosji mają osłabiać zdolność Moskwy do finansowania i prowadzenia wojny przeciw Ukrainie (Rada).

Ten konflikt jest wbudowany w system. Dla jednego rządu wyjątek oznacza ochronę przed krajowym wstrząsem. Dla innego ten sam wyjątek jest ustępstwem, które osłabia europejską odpowiedź na Rosję.

Co ukrywa tekst końcowy

Publiczny ślad zwykle pokazuje gotowy kompromis, nie presję, która do niego doprowadziła. Widać pakiet przyjęty przez Radę, nazwiska na liście i wyjątki zapisane w prawie. Rzadko widać, który rząd groził blokadą, które nazwisko zniknęło z projektu albo jakie odstępstwo kupiło zgodę.

Dlatego bułgarskie doniesienia mają znaczenie, nawet jeśli wymagają zastrzeżenia. Pytania są konkretne: czy Sofia rzeczywiście zabiegała o wyłączenie Alekpierowa, na jakiej podstawie i czy w argumentacji pojawiła się ekspozycja Bułgarii na Łukoil? Czy inne rządy się temu sprzeciwiły, czy sprawa rozpłynęła się w szerszym pakiecie negocjacyjnym?

Dopóki nie pojawią się odpowiedzi, teza o Alekpierowie powinna pozostać opisana jako informacja z bułgarskich źródeł medialnych. Szerszy problem nie wymaga takiej ostrożności. Unijna jednomyślność sprawia, że słabość jednego państwa staje się ograniczeniem dla wszystkich, a sankcje wobec Rosji są tak twarde, jak pozwala na to najbardziej narażona stolica.