Hiszpania prosi o Frontex w Ceucie

Kryzys migracyjny w Ceucie wszedł w etap, w którym Madryt nie prosi już Brukseli o deklaracje solidarności, lecz o ludzi, narzędzia i pieniądze. 28 sierpnia minister spraw wewnętrznych Fernando Grande-Marlaska formalnie zwrócił się do instytucji unijnych o wsparcie w trzech obszarach: funkcjonariuszy Frontexu do pracy granicznej, informacje Europolu o siatkach przemytniczych oraz pomoc Agencji UE ds. Azylu przy rozmowach z osobami ubiegającymi się o ochronę (RTVE, eldiario.es).

Prośba przyszła miesiąc po tym, jak z Maroka do hiszpańskiej enklawy przedostało się około 72 000 osób (El Español). Tysiące z nich nadal pozostają w Ceucie. Przeludnienie doprowadziło tam do przemocy, problemów z dostępem do żywności oraz spraw dotyczących przemocy seksualnej wobec nieletnich, o czym pisaliśmy wcześniej. Przez kilka tygodni rząd w Madrycie prowadził sprawę przede wszystkim jako kryzys krajowy, choć Bruksela oferowała pomoc, której Hiszpania nie przyjmowała. Ten etap się skończył. Komisja Europejska nie tylko czeka na sygnał z Madrytu, lecz przygotowuje odpowiedź operacyjną. Komisarz ds. migracji Magnus Brunner potwierdził 29 sierpnia, że prace nad pakietem wsparcia już trwają (Notimérica, Morocco World News).

Czego chce Hiszpania od poszczególnych agencji

Madryt przedstawił precyzyjną listę. Od Frontexu, czyli unijnej agencji straży granicznej i przybrzeżnej, oczekuje 10 funkcjonariuszy stałego korpusu. Mają oni przyspieszyć triage, a więc identyfikację i klasyfikację osób, które nadal przebywają w Ceucie bez uregulowanego statusu. Hiszpania poprosiła też o przedłużenie operacji Minerva, obejmującej porty w rejonie Cieśniny Gibraltarskiej w szczycie sezonu podróżnego, poza planowany termin zakończenia 2 września. Do tego dochodzi wykorzystanie zdjęć satelitarnych systemu EUROSUR przy granicy z Marokiem oraz utrzymanie patrolowca Guardia Civil w ramach ustaleń Frontexu do 2027 r. (RTVE, El Español).

Od Agencji UE ds. Azylu Hiszpania chce wsparcia przy rozmowach azylowych i tłumaczy. Ponieważ w Ceucie brakuje fizycznej przestrzeni, Madryt wskazał, że część tych zadań można wykonywać zdalnie (Morocco World News). Od Europolu, unijnej agencji współpracy policyjnej, oczekuje dalszej pracy wywiadowczej dotyczącej sieci przemytniczych (Heraldo). Hiszpania przypomniała również Komisji, że 24 sierpnia wystąpiła o ponad 32 mln EUR nadzwyczajnego finansowania migracyjnego i oczekuje szybkiej decyzji (El Español).

Więcej rąk, ta sama odpowiedzialność

Unijne wsparcie nie przenosi odpowiedzialności prawnej z Madrytu na Brukselę. Zgodnie z prawem UE Frontex, Europol i Agencja UE ds. Azylu działają pod zwierzchnictwem państwa przyjmującego (rozporządzenie o Frontexie, rozporządzenie o Agencji UE ds. Azylu). To Hiszpania nadal decyduje, kto może ubiegać się o azyl, kto zostaje zatrzymany i kto ma zostać odesłany. Frontex może pomóc przy organizacji powrotów, zapewniając transport czy obsługę dokumentów, ale dopiero wtedy, gdy Hiszpania wyda ważną decyzję. Agencja nie może sama przesądzić, że konkretna osoba podlega wydaleniu (dyrektywa powrotowa).

Kolejność jest tu kluczowa: najpierw identyfikacja osoby, potem ocena wieku i szczególnej wrażliwości, następnie sprawdzenie, czy istnieją podstawy do ochrony, zakończenie ewentualnej procedury azylowej i dopiero na końcu organizacja powrotu. Agencje unijne mogą przyspieszyć każdy etap tego łańcucha. Nie mogą żadnego pominąć. Ustalenia Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich dotyczące pracy Agencji UE ds. Azylu w greckich hotspotach pokazują, że nawet rozmowy prowadzone formalnie jako wsparcie wpływają na wynik sprawy, jeśli pominięte zostaną przesłanki szczególnej wrażliwości (Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich).

Największe ograniczenie nie leży jednak w Brukseli. Powroty zależą od tego, czy Maroko wyda dokumenty podróży, zgodzi się na readmisję i będzie współpracować przy bezpiecznym przekazaniu osób. Żadna unijna agencja tego za Madryt nie załatwi. Dziesięciu dodatkowych funkcjonariuszy Frontexu może rozładować kolejkę administracyjną. Jeśli jednak po drugiej stronie nie ma współpracy marokańskiej, efektem będzie jedynie dłuższa lista decyzji powrotowych, których nie da się wykonać.

Polityka Schengen bez wtórnej migracji

Kilka rządów państw UE wpisało Ceutę we własne debaty migracyjne, zanim pojawiły się dowody na przemieszczanie się tych osób na północ. Hiszpańskie MSZ stwierdziło, że nikt z osób, które wjechały nieregularnie, nie opuścił Ceuty w kierunku kontynentalnej Hiszpanii (hiszpańskie MSZ). To samo mówiła Komisja Europejska (Euronews).

Nie powstrzymało to Włoch przed wprowadzeniem tymczasowych kontroli Schengen wobec przyjazdów z Hiszpanii (Sky TG24), premier Danii przed sugestią, że UE powinna rozważyć zawieszenie współpracy schengeńskiej z Hiszpanią (Berlingske), ani Francji przed wzmocnieniem granicy z Hiszpanią w ramach reżimu kontroli wewnętrznych obowiązującego już od 2015 r. (Public Sénat). Każdy z tych rządów zareagował przede wszystkim na krajową presję polityczną, nie na udokumentowane rozlanie się kryzysu poza Ceutę.

Hiszpania prosi Brukselę o zwiększenie zdolności operacyjnych, a nie o przejęcie suwerennych decyzji granicznych. Brunner może przyspieszyć odpowiedź Komisji. Nie może usunąć procedur prawnych ani wymusić współpracy Maroka, bez której Ceuta pozostanie administracyjnym korkiem na granicy UE.