Hiszpania odracza gazowy problem

Rząd Hiszpanii przedłużył koncesję dla obu reaktorów w Almaraz, największej elektrowni jądrowej w kraju, do 8 czerwca 2030 r. (BOE). Pierwszy blok miał zakończyć pracę w listopadzie 2027 r., drugi w październiku 2028 r. Ministerstwo transformacji ekologicznej MITECO uzasadniło decyzję niepewnością na rynku energii, związaną z konfliktem na Bliskim Wschodzie i wojną w Ukrainie (MITECO).

W krótkim okresie Madryt kupuje sobie tańszą energię i mniejsze zużycie gazu. Ceną jest przesunięcie problemu w czasie: zamiast stopniowego wygaszania atomu Hiszpania zbliża się do momentu, w którym kilka reaktorów będzie trzeba zamknąć niemal jednocześnie.

Dlaczego Almaraz obniża rachunki za gaz

Znaczenie Almaraz wynika przede wszystkim ze skali. W 2025 r. elektrownia wyprodukowała 14 752 gigawatogodziny energii, czyli ok. 7% całej hiszpańskiej produkcji prądu i 28,5% produkcji jądrowej (Infobae/EFE, El Periódico de la Energía).

Mechanizm wpływu na ceny prowadzi przez hurtowy rynek energii. Elektrownie składają oferty na każdą godzinę, a cenę dla wszystkich wyznacza najdroższe źródło potrzebne do pokrycia popytu. Gdy tym źródłem jest gaz, w cenie prądu pojawia się koszt paliwa i uprawnień do emisji CO2. Duży blok produkcji jądrowej wypycha elektrownie gazowe z części godzin, więc rzadziej ustalają one cenę dla całego rynku.

Według modelu MITECO utrzymanie Almaraz do 2030 r. zmniejszy produkcję z gazu o 7% wobec ścieżki zapisanej w krajowym planie energetycznym, przy ograniczeniu produkcji odnawialnej tylko o 1,4% (MITECO, EFEverde). Rząd nie podał wyliczenia oszczędności dla gospodarstw domowych, ale zależność jest prosta: mniej gazu w miksie cenotwórczym oznacza mniejszą podatność na skoki podobne do tych z 2022 r.

Kumulacja w 2030 r.

Decyzja nie kończy hiszpańskiego odchodzenia od atomu, lecz zmienia jego kalendarz. Przed wydaniem zgody zamknięcia były rozłożone w czasie: Almaraz I w 2027 r., Almaraz II w 2028 r., kolejne reaktory później. Teraz oba bloki Almaraz trafią w okolice 2030 r. razem z Ascó I i Cofrentes, a Vandellós II i Trillo mają zakończyć pracę przed graniczną datą 2035 r. dla całej floty (Euronews, World Nuclear Association).

Zamiast zastępować jeden reaktor po drugim, Hiszpania będzie musiała w krótkim czasie poradzić sobie z wyłączeniem czterech bloków, budową większej mocy zastępczej i równoległą likwidacją instalacji. Państwowa agencja ds. odpadów Enresa uznała dodatkowe odpady z przedłużenia pracy za „nieistotne” (BOE), ale dodatkowe lata działania zmieniają rachunek funduszu odpadowego. Rząd nie pokazał, jak Enresa miałaby obsłużyć kilka zamknięć przypadających na ten sam okres.

Belgijski przykład pokazuje, że koszty nie są marginalne. Przedłużenie pracy dwóch reaktorów wymagało tam porozumienia z operatorem Engie w sprawie zobowiązań na 15 mld EUR oraz zgody UE na pomoc publiczną (Reuters). W Hiszpanii porównywalnych negocjacji nie było.

Kto zyskuje, kto traci

Najbardziej oczywistymi beneficjentami są ok. 3 000 pracowników bezpośrednich i pośrednich związanych z elektrownią oraz lokalna gospodarka Estremadury (Infobae/EFE, RTVE). Właściciele, czyli Iberdrola, Endesa i Naturgy, utrzymują przychody z dawno zamortyzowanego aktywa, choć MITECO podkreśla, że odrzuciło żądane przez koncerny ulgi podatkowe (MITECO, elDiario.es). Tracą elektrownie gazowe, którym ubywa godzin pracy.

Koszt dla inwestorów w OZE jest mniej bezpośredni. Jeżeli daty zamykania atomu raz można przesunąć, rynek może zakładać, że da się to zrobić ponownie. To utrudnia podejmowanie długoterminowych decyzji inwestycyjnych (El Confidencial). Greenpeace mówi o koszcie dla odbiorców na poziomie 3,831 mld EUR do 2033 r.; to jednak szacunek organizacji rzeczniczej, nie ustalenie regulatora (Público).

Skutki wykraczają poza Hiszpanię, bo Portugalia współtworzy z nią hurtowy rynek energii MIBEL. Produkcja Almaraz może więc wpływać na ceny na całym Półwyspie Iberyjskim. Portugalska organizacja ekologiczna ZERO zażądała reakcji rządu w Lizbonie na przedłużenie pracy elektrowni (Observador), choć nie ma publicznej analizy, która kwantyfikowałaby wpływ tej decyzji na portugalskie rachunki.

Argument za ograniczeniem zużycia gazu do 2030 r. jest mocny. Słabszy punkt leży po drugiej stronie tej decyzji: cztery reaktory zamykane w krótkim przedziale czasu, potrzeba jednoczesnej budowy mocy zastępczych i sygnał dla inwestorów w OZE, że harmonogram atomu podlega negocjacjom. Hiszpania kupiła sobie kilka lat spokoju, ale nie pokazała planu na kumulację, którą sama przesunęła na koniec dekady.