Drony nad Petersburgiem zamknęły Finlandię

Dla Finlandii wojna w Ukrainie coraz częściej oznacza decyzje podejmowane nie w Brukseli ani w kwaterze NATO, lecz w Helsinkach, w czasie rzeczywistym. 4 lipca fińskie myśliwce poderwano nad Zatoką Fińską, a władze na kilka godzin zamknęły część przestrzeni powietrznej i wstrzymały ruch morski (Yle, MTV Uutiset). Bezpośrednim powodem nie był atak na Finlandię. Ukraińskie drony uderzyły po drugiej stronie zatoki, w rosyjską infrastrukturę naftową pod Petersburgiem, a Helsinki nie mogły wykluczyć, że odłamki albo zbłąkana amunicja przekroczą granicę.

Celem ataku był St Petersburg Oil Terminal, jeden z największych rosyjskich bałtyckich hubów eksportu paliw, którego roczne przeładunki mają wynosić około 12,5 mln ton (Kyiv Independent, MTV Uutiset). Wołodymyr Zełenski nazwał takie operacje ukraińskimi „sankcjami dalekiego zasięgu” i przekazał, że celem był także Kronsztad, baza rosyjskiej Floty Bałtyckiej (Al Jazeera, NV). Rosyjskie władze potwierdziły uderzenie w terminal naftowy, ale nie potwierdziły uszkodzeń w Kronsztadzie.

Helsinki decydują same i natychmiast

Fińska reakcja była szybka i jednostronna. Siły zbrojne ograniczyły ruch lotniczy i morski we wschodniej części Zatoki Fińskiej, ponieważ nie miały pewności, że drony pozostaną po rosyjskiej stronie (Yle). Minister obrony Antti Häkkänen poinformował, że w siłach zbrojnych i straży granicznej wzmocniono monitoring oraz gotowość do przechwytywania obiektów (MTV Uutiset). Ruch przywrócono po około czterech godzinach (Yle).

Ryzyko nie sprowadza się jednak do przypadkowych odłamków. Fiński ekspert od technologii obronnych powiedział Ruotuväki, że rosyjskie zakłócanie GPS/GNSS, używane do ochrony własnych baz, może spychać drony z kursu w stronę Finlandii (Ruotuväki). Innymi słowy: nawet jeśli Ukraina celuje wyłącznie w rosyjskie obiekty, rosyjska obrona przeciwdronowa sama może wytwarzać zagrożenie transgraniczne.

Przy każdym ukraińskim uderzeniu w rejonie Zatoki Fińskiej Helsinki stają przed tym samym wyborem: zamknąć przestrzeń powietrzną czy przyjąć ryzyko? Nie uruchamia się tu żaden automatyczny protokół NATO. Nie ma też unijnego mechanizmu, który zdejmowałby decyzję z państwa granicznego. Koszt operacyjny wojny, której Finlandia nie prowadzi, zostaje po stronie krajowych władz.

Ten sam atak, różne filtry bezpieczeństwa

Geografia decyduje o tym, jak państwa europejskie czytają takie uderzenia. Premier Donald Tusk publicznie odniósł się do ostrzeżeń przed możliwymi rosyjskimi prowokacjami wobec Polski lub państw bałtyckich (Rzeczpospolita). Polskie media obronne połączyły ataki z przyznaniem przez Władimira Putina, że Rosja ma problemy z paliwem (Defence24). Z perspektywy Warszawy szkody gospodarcze po stronie Rosji i ryzyko odwetu należą do tego samego obrazu.

Niemieckie media potraktowały wydarzenie przede wszystkim jako dowód narastającej presji na rosyjską gospodarkę, a nie jako bezpośredni problem bezpieczeństwa (Zeit). Według danych Reutersa cytowanych przez n-tv, ukraińskie ataki obniżyły w czerwcu rosyjski eksport diesla i oleju napędowego o 39%. Im bliżej wschodniej flanki leży dane państwo, tym łatwiej uderzenie w rosyjską ropę staje się sprawą ochrony granicy. Dalej na zachód trafia raczej do rubryki presji ekonomicznej.

Kto decyduje o kontroli, zamknięciu i eskalacji?

Bałtyk jest objęty unijnymi regulacjami, patrolowany przez marynarki narodowe i broniony w ramach NATO. Sankcje pisze Bruksela (Komisja Europejska). Czym innym jest jednak obserwowanie podejrzanego statku, a czym innym jego zatrzymanie i wejście na pokład. Ta druga decyzja pozostaje polityczną odpowiedzialnością konkretnego rządu. Gdy Szwecja zaostrzyła kontrole tankowców z rosyjskiej „floty cieni”, z badań Greenpeace wynikało, że część tych jednostek przeniosła się na dłuższe trasy przez wody niemieckie (FinanzNachrichten). Presja egzekucyjna w jednym państwie przesuwa ryzyko na sąsiada.

Ukraińskie uderzenia realnie ograniczają rosyjskie zdolności eksportu paliw. Dla Europy oznaczają jednak także serię nagłych decyzji operacyjnych, które państwa bałtyckie podejmują osobno: kiedy zamknąć przestrzeń powietrzną, czy zatrzymać statek, jak traktować skutki uboczne walki dronowej. Finlandia 4 lipca improwizowała. Prawdopodobnie będzie musiała zrobić to ponownie. Pytanie, czy NATO lub UE stworzą wspólny protokół dla takich sytuacji szarej strefy, czy też każde państwo nadal będzie brało ryzyko na siebie, pozostaje bez instytucjonalnej odpowiedzi.