Szwecja wydala rosyjskich agentów

Trzech dyplomatów w ostatnich dniach po cichu opuściło Szwecję. Rząd zmusił ich do wyjazdu po tym, jak Säpo, szwedzka służba bezpieczeństwa, udokumentowała działania określane jako rosyjska operacja wywiadowcza wymierzona w proces podejmowania decyzji politycznych w Szwecji (Säpo, SVT). Dwóch z nich było oficerami SWR, rosyjskiego wywiadu zagranicznego. Trzeci był zwerbowanym agentem działającym z ambasady państwa spoza Europy w Sztokholmie. Żaden nie stanie przed sądem, bo wszyscy korzystali z immunitetu dyplomatycznego.

Z perspektywy Szwecji istotne jest nie tylko to, że rosyjska siatka działała pod przykryciem dyplomatycznym. Ważniejszy jest etap, na którym ją przerwano. Według władz chodziło o fazę zbierania informacji potrzebnych do przyszłych operacji wpływu. Publicznie dostępne dowody pasują do tej tezy: udokumentowano spotkania, rozpoznano zadania, usunięto osoby zbierające informacje. Nie pokazano jednak, by pozyskana wiedza została użyta do zmiany decyzji politycznej, podłożenia narracji w debacie publicznej albo wpłynięcia na głosowanie.

Co udokumentowała Säpo

Zastępca szefa operacji Säpo Christoffer Wedelin powiedział, że służba obserwowała spotkania zwerbowanego agenta z dwoma oficerami prowadzącymi SWR w rejonie Sztokholmu, znała omawiane tematy i rozumiała przydzielane mu zadania (Säpo). SVT pokazała zdjęcia z obserwacji tych kontaktów (SVT). Dagens Nyheter ustalił, że agent był dyplomatą ambasady państwa spoza Europy. Taki pośrednik utrudniał szwedzkim rozmówcom rozpoznanie, że za operacją stoi Rosja (DN).

Celem, według Säpo, było zrozumienie sposobu podejmowania decyzji w Szwecji, tak aby przyszłe działania mogły wykorzystywać „kwestie polaryzujące” oraz dyskredytować Szwecję, NATO i UE (Säpo). To opis przygotowania, nie wykonania operacji wpływu. Minister sprawiedliwości Gunnar Strömmer powiedział, że operacja nie osiągnęła zakładanych celów i nie miała związku z wrześniowymi wyborami w Szwecji (TV4). Premier Ulf Kristersson przyznał, że sprawa była „blisko polityki”, ale nie wskazał, które urzędy lub środowiska były celem (DN).

Säpo nie podała, czy chodziło o ministrów, urzędników, parlamentarzystów czy pracowników partii. Minister spraw zagranicznych Maria Malmer Stenergard potwierdziła jedynie, że cała trójka musiała opuścić kraj z powodu swojej aktywności w Szwecji. Nie opublikowano aktu oskarżenia ani dokumentów sądowych. Immunitet dyplomatyczny przesunął reakcję państwa z sali sądowej do procedury wydalenia.

Dlaczego NATO i UE to interesuje

Dla wywiadu granice politycznego kompromisu są informacją wysokiej wartości. Pokazują, gdzie państwo może ustąpić w negocjacjach w NATO lub UE, a gdzie będzie blokować porozumienie. Po wejściu Szwecji do Sojuszu każda wiedza o tym, jak Sztokholm formułuje stanowiska wobec Ukrainy, sankcji czy zobowiązań obronnych, daje Moskwie narzędzie przewidywania, nacisku albo dzielenia partnerów. Säpo sama wskazała NATO i UE jako instytucje, które miały być celem przyszłej dyskredytacji.

Bruksela od lat jest dla służb miejscem szczególnie użytecznym, bo w jednym mieście skupia dyplomatów, lobbystów, struktury sojusznicze i przedstawicielstwa państw. Jedna placówka może obserwować kilka kanałów decyzyjnych naraz. EUobserver pisał w lipcu, że w belgijskiej stolicy działa 187 ambasad, 94 stałe przedstawicielstwa i 131 organizacji międzynarodowych, a od 2022 r. Belgia wydaliła 68 rosyjskich dyplomatów z powodów szpiegowskich (EUobserver).

Szwedzka sprawa nie jest odosobniona. Fińska służba bezpieczeństwa Supo i wywiad wojskowy ostrzegły w lipcu, że rosyjska FSB prowadzi cyberszpiegostwo przez przejęte urządzenia sieciowe. Po tych ustaleniach minister spraw zagranicznych Elina Valtonen wezwała rosyjskiego ambasadora (Supo, MTV Uutiset). Rada Europejska, czyli forum przywódców wyznaczających polityczny kierunek UE, potępiła rosyjski „złośliwy ekosystem cybernetyczny” i wskazała jednostki FSB atakujące państwa członkowskie w całej Europie (AP).

Brakujące dowody są tu kluczowe

Szwedzka sprawa zatrzymała się na granicy między szpiegostwem a ingerencją polityczną. Säpo pokazała, że potrafi rozrysować operację, zidentyfikować uczestników i doprowadzić do ich usunięcia. Nie wykazała jednak, że zebrane informacje zostały później użyte: nie ma ujawnionej podstawionej narracji, zmanipulowanej decyzji ani naruszonego głosowania. Nie podano też nazwy trzeciego państwa, szwedzkich celów ani konkretnego materiału, którego poszukiwali Rosjanie.

Rosyjskie służby zwykle najpierw zbierają wiedzę, a dopiero potem budują na niej wpływ. Szwecja przerwała etap zbierania. Säpo wciąż powinna jednak odpowiedzieć opinii publicznej precyzyjniej: który fragment szwedzkiej polityki został odsłonięty i jak daleko operacja zaszła, zanim państwo ją zamknęło.