Szwecja otwiera zaplecze dla NATO

Szwecja zaczęła traktować swoje porty, lotniska, wyspy i wody nie tylko jako terytorium państwowe, lecz także jako część wspólnej infrastruktury NATO. To zmiana istotna, bo szwedzka geografia spina nordycko-bałtycką mapę obrony w sposób, który przed wejściem Szwecji i Finlandii do Sojuszu nie istniał. O skuteczności tego połączenia w kryzysie przesądzą jednak nie deklaracje polityczne, lecz zapasy amunicji, dostęp do paliwa, zgody prawne państwa-gospodarza i tempo przepychania wojsk przez procedury czasu pokoju.

Mapa zmieniła się szybciej niż polityka

Akcesja Szwecji i Finlandii przekształciła Bałtyk z akwenu między państwami sojuszniczymi i neutralnymi w morze w dużej mierze otoczone przez członków NATO. To zmienia logikę wzmacniania wschodniej flanki. Polska nie jest już jedyną realistyczną drogą przerzutu wojsk i sprzętu do państw bałtyckich w razie kryzysu. Szwedzkie terytorium, a zwłaszcza Gotlandia, czyli wyspa położona w środku Bałtyku i ważna dla kontroli szlaków morskich oraz przestrzeni powietrznej, znalazły się w planowaniu obronnym NATO.

Estoński wywiad zagraniczny ujmuje to bez ozdobników: Szwecja staje się jednocześnie zapleczem i obszarem operacyjnym, a więc także potencjalnym celem (Välisluureamet 2025). Z południowego brzegu Bałtyku podobnie patrzą analitycy PISM: znaczenie Gotlandii wynika z jej wpływu na kontrolę morskich linii komunikacyjnych, wiarygodność wzmocnienia państw bałtyckich i zdolność Rosji do blokowania lub komplikowania ruchu NATO w regionie (PISM).

Strategiczna kalkulacja jest czytelna. Szwecja i Finlandia poszerzają teatr działań, więc rosyjskie siły wokół Kaliningradu nie mogą już oddziaływać wyłącznie na wąski korytarz. Samo poszerzenie mapy niewiele jednak daje, jeśli przez tę mapę nie da się realnie przerzucić wojsk, zaopatrzenia i obrony powietrznej (OSW).

Zanim pojawią się czołgi, testowane są kable

Szwedzka agencja obrony cywilnej MSB odświeżyła model obrony totalnej, w którym przygotowanie obywateli na kryzys lub wojnę jest zadaniem całego społeczeństwa. Opisywane zagrożenia zaczynają się znacznie poniżej progu klasycznej wojny: sabotaż kabli podmorskich, zakłócanie GPS i cyberataki mające sprawdzić szybkość reakcji państwa, zanim dojdzie do otwartego starcia. Duński wywiad wojskowy wskazuje ten sam schemat rosyjskiej aktywności: uderzenia w infrastrukturę i operacje prowadzone poniżej progu konfliktu zbrojnego (FE-DDIS).

UE nie dowodzi operacjami bojowymi. Ma jednak wpływ na systemy, które utrzymują państwo i infrastrukturę w działaniu przy zagrożeniach niższego poziomu. Kluczowe są dwie dyrektywy: NIS2, która nakłada standardy cyberbezpieczeństwa na sektory krytyczne, takie jak energetyka i transport, oraz dyrektywa CER, zobowiązująca rządy do identyfikowania i ochrony infrastruktury krytycznej.

Unijne prace nad mobilnością wojskową dotyczą innego, bardziej materialnego problemu. Europa wciąż nie potrafi przerzucać wojsk, amunicji i paliwa przez granice wystarczająco szybko, by odstraszanie było wiarygodne. Bariery są przyziemne: pozwolenia dla ciężkich pojazdów, mosty niedostosowane do czołgów, różne rozstawy torów, dokumenty graniczne spowalniające konwoje i brak magazynów tam, gdzie siły rzeczywiście by ich potrzebowały (Komisja Europejska).

Kto reaguje pierwszy

W incydencie hybrydowym pierwsza odpowiedź należy do Szwecji. Policja, służby specjalne, straż przybrzeżna i administracja cywilna muszą utrzymać działanie państwa pod presją (Government of Sweden). Finlandia odpowiada za własną granicę i obronę terytorium siłami włączonymi już w regionalne planowanie NATO.

Jeżeli kryzys się zaostrza, decyzja przechodzi do Rady Północnoatlantyckiej, w której ambasadorowie lub ministrowie wszystkich państw NATO muszą osiągnąć konsensus. Artykuł 5, czyli gwarancja zbiorowej obrony Sojuszu, najpierw jest decyzją polityczną, a dopiero potem planem operacyjnym. Każdy sojusznik sam określa, jakiej pomocy udzieli (NATO). Właśnie w tej przestrzeni między obietnicą polityczną a działaniem operacyjnym rozstrzyga się wiarygodność obrony.

Część problemu rozwiązuje konkretny szwedzki krok prawny. Projekt rządowy Prop. 2025/26:254 ułatwia aktywność wojsk sojuszniczych na terytorium Szwecji w czasie kryzysu, odpowiadając na praktyczne pytanie, czy jednostki NATO mogą wejść, działać i otrzymywać zaopatrzenie wtedy, gdy będzie to potrzebne (Regeringen). Bez takich uzgodnień państwa-gospodarza zobowiązania sojusznicze pozostają deklaracją bez zaplecza logistycznego.

Pytania bez odpowiedzi

Trzy kwestie pozostają otwarte. Czy Gotlandię da się wzmocnić i utrzymać pod presją, czy pozostanie przede wszystkim symbolicznym punktem zapalnym? Czy wojska sojusznicze będą mogły przejść przez Szwecję i Finlandię z wcześniej zapewnioną obroną powietrzną, paliwem i amunicją, zamiast negocjować te warunki w środku kryzysu? I kto zdecyduje o eskalacji po stronie hybrydowej, gdy problemem będzie przecięty kabel, a nie przekroczona granica?

Nordycko-bałtycka mapa obrony została narysowana na nowo. O tym, czy wytrzyma pierwszy test, przesądzą paliwo, zezwolenia i zapasy przygotowane przed zakłóceniem, nie po nim.