600 Szwedów dowodzi NATO w Finlandii

6 czerwca 2026 r. Szwecja objęła dowództwo nad dziewiątą natowską grupą Forward Land Forces w Finlandii, podporządkowując ok. 600 własnych żołnierzy bezpośrednio SACEUR, czyli Naczelnemu Dowódcy Sojuszniczych Sił w Europie. Ceremonia w pułku Norrbotten w Boden, na północy Szwecji, miała wymiar większy niż wojskowy protokół: po raz pierwszy państwo nordyckie stanęło na czele wysuniętej formacji odstraszania NATO (fińskie MON, siły zbrojne Szwecji).

Ten ruch dobrze pasuje do rachunku prowadzonego w Waszyngtonie. Gen. Alexus Grynkewich, najwyższy dowódca NATO w Europie, powiedział 19 maja w Brukseli, że sojusznicy powinni „zdecydowanie” spodziewać się dalszego ograniczania obecności USA. Nazwał to „procesem wieloletnim”: „W miarę jak europejski filar Sojuszu staje się silniejszy, pozwala to Stanom Zjednoczonym zmniejszać obecność w Europie” (NATO, Military Times). Każdy europejski sukces zdolnościowy staje się więc zarazem argumentem za szybszym wycofaniem części amerykańskich sił.

Od siły sygnalizacyjnej do obrony terytorium

Forward Land Forces zastąpiły wcześniejsze batalionowe grupy Enhanced Forward Presence, tworzone przez NATO od 2016 r. jako wojskowy „tripwire” — siła zbyt mała, by zatrzymać rosyjski atak, ale wystarczająca, by każda agresja oznaczała śmierć żołnierzy NATO i automatycznie uruchamiała reakcję całego Sojuszu. Po rosyjskiej inwazji na Ukrainę w 2022 r. szczyt w Madrycie zmienił tę logikę: formacje miały rosnąć do skali brygady, a doktryna przesunęła się z „odstraszania przez karę” ku „odstraszaniu przez odmowę”, czyli realnej zdolności utrzymania terenu, a nie tylko przyjęcia pierwszego uderzenia (NATO, GSSC Lithuania).

Fińska FLF domyka łańcuch dziewięciu takich formacji od Arktyki po Morze Czarne. Jej konstrukcja jest jednak nietypowa. W pozostałych grupach państwo ramowe, czyli kraj dostarczający większość żołnierzy i zaplecze dowódcze, stacjonuje na terytorium gospodarza. Szwecja utrzymuje swój batalion u siebie, w Boden; w Rovaniemi, w fińskiej Laponii, znajduje się jedynie wielonarodowy sztab dowodzenia. Szwedzkie oddziały mają obowiązek szybkiego przerzutu, ale nie są stale rozmieszczone w Finlandii. Riksdag zatwierdził do 1 200 żołnierzy na potrzeby fińskiej obecności NATO do końca 2026 r., z ambicją dojścia do skali brygady, czyli ok. 5 000 ludzi. Terminu nie wskazano (Riksdag, YLE).

Luka w zdolnościach wspierających

Ograniczając obecność w Europie, USA zabierają ze sobą nie tylko żołnierzy. Pentagon anulował planowane rozmieszczenie w Niemczech pocisków dalekiego zasięgu, a Europa nie ma dziś w służbie równoważnej lądowej zdolności do konwencjonalnego rażenia na takim dystansie (El País). Odwołano też planowaną rotację 4 000 żołnierzy do Polski, co narusza mechanizm utrzymywania amerykańskiej obecności w państwach bałtyckich (Euronews).

Zmniejszaniu kontyngentów towarzyszy zmiana w strukturze dowodzenia. Po raz pierwszy od powstania NATO europejscy oficerowie mają kierować wszystkimi trzema połączonymi dowództwami sił Sojuszu, czyli operacyjnymi sztabami odpowiedzialnymi za prowadzenie kampanii. USA zachowują natomiast dowództwa komponentów: powietrznego, lądowego i morskiego (NATO). Ten awans Europy w strukturze dowodzenia przykrywa zależność trudniejszą do zastąpienia. To Amerykanie wciąż kontrolują kluczowe „enablers”, czyli zdolności umożliwiające działanie dowództw: wywiad, rozpoznanie satelitarne, infrastrukturę logistyczną i odstraszanie jądrowe.

Najostrzej ujęło to w maju estońskie International Centre for Defence and Security: państwa nordyckie i bałtyckie powinny jako wariant skrajny planować wykonanie regionalnych planów obronnych NATO bez wsparcia USA (ICDS). Ten sam raport rekomendował rozmowy o europejskim uzupełnieniu odstraszania jądrowego przez Francję i Wielką Brytanię. Żaden rząd nie podjął dotąd tej propozycji.

Brygada bez harmonogramu

Fińską FLF uruchomiono przed lipcowym szczytem NATO w Ankarze, gdzie podział kosztów obrony będzie jednym z głównych tematów. Szwecja zapowiada dojście do 3,5% PKB na obronność do 2030 r. (NATO). Państwa kontrybuujące, w tym Wielka Brytania, Francja, Włochy, Dania i Islandia, ogłosiły zamiar udziału w fińskiej grupie, ale nie potwierdziły ani liczby żołnierzy, ani terminów.

Między batalionem liczącym 600 żołnierzy a brygadą liczącą 5 000 ludzi pozostaje więc pusta rubryka w harmonogramie. W tym mieści się podstawowy paradoks doktryny SACEUR: Europa buduje konwencjonalną siłę po to, by USA mogły ograniczać obecność, ale przez lata będzie jeszcze zależna od amerykańskich zdolności, których sama nie ma czym zastąpić.