Szwedzkie Gripeny przechwytują pod NATO

Start szwedzkich Gripenów nie skończył się naruszeniem przestrzeni powietrznej. Rosyjskie maszyny pozostały poza granicą Szwecji. Istotniejsze było coś innego: północne centrum operacji powietrznych NATO, CAOC Bodø, włączyło ten alarm w szerszy obraz sytuacji nad Bałtykiem. Rutynowe przechwycenie stało się testem nowego układu na północnej flance Sojuszu: narodowe samoloty, sojusznicze zadaniowanie i ryzyko dzielone w czasie rzeczywistym (Straits Times, DW).

Państwa nadal są właścicielami samolotów, baz i uzbrojenia. To one odpowiadają też politycznie za decyzję o użyciu siły. NATO dostarcza wspólny obraz radarowy, łańcuch dowodzenia i system air policing, czyli dyżurów bojowych utrzymujących myśliwce w gotowości na wschodniej flance (NATO, Atlantic Council). Wejście Szwecji do tego systemu zmienia geografię bezpieczeństwa. Szwedzki alarm nie kończy się już na szwedzkiej granicy.

Narodowe myśliwce, sojuszniczy obraz nieba

Północna flanka NATO stała się bardziej ciągła. Członkostwo Finlandii i Szwecji zbliżyło do siebie dwa wcześniej rozdzielane obszary: Bałtyk i Daleką Północ. Sojusz zyskał więcej lotnisk, sensorów i wariantów użycia lotnictwa wokół północno-zachodniej krawędzi Rosji. Fińskie relacje z incydentu trzymały właściwą skalę: przestrzeń powietrzna Szwecji nie została naruszona, a start Gripenów mieścił się w stałym schemacie odstraszania nad Bałtykiem (Yle, MTV Uutiset).

Ćwiczenia pokazują, jak ta geografia zamienia się w praktykę wojskową. Ramstein Flag połączył Finlandię ze Szwecją, Norwegią i Danią, a CAOC Bodø kierowało realnymi lotami w ramach sojuszniczego dowództwa powietrznego (Yle, High North News). Myśliwiec jest tylko widoczną częścią systemu. Trudniejszy do zbudowania zasób znajduje się za nim: dane radarowe, bezpieczne łącza, tankowce, węzły dowodzenia i procedury pozwalające działać szybko.

Ciężar całemu układowi nadaje Kaliningrad. Rosyjskie samoloty przemieszczające się między głównym terytorium Rosji a obwodem mogą testować korytarze łączące Szwecję, Danię, Polskę i państwa bałtyckie. Nad Bałtykiem myśliwce NATO regularnie startują, by identyfikować i eskortować rosyjskie maszyny, także te lecące bez transponderów, planów lotu lub łączności radiowej (Lrytas / ELTA). Procedura jest znana. Tempo zużywa ludzi i sprzęt.

Koszt widać dopiero pod radarem

Najczytelniej ten bilans pokazują państwa bałtyckie. Estonia, Łotwa i Litwa opierają stałą ochronę przestrzeni powietrznej na rotacjach sojuszniczych, bo same nie są w stanie utrzymać pełnego parasola myśliwskiego. Gdy francuski Rafale wystartował z Szawli i zestrzelił drona nad Łotwą, narodowy kontyngent zadziałał jako regionalna tarcza (LRT, Latvia Defence Ministry).

Tak wygląda odstraszanie w praktyce. Widać też rachunek. Zaawansowane samoloty zużywają godziny pilotów, cykle obsługowe i zapas uzbrojenia na zagrożenia, które mogą być tanie, wolne albo niejednoznaczne. Każdy start uspokaja sojuszników. Każdy start zmniejsza też rezerwę gotowości.

Niemiecka Alarmrotte, czyli para myśliwców utrzymywana w stałej gotowości alarmowej, pokazuje dojrzałą część systemu: identyfikacja, przechwycenie, eskorta, meldunek (Bundeswehr). Obrona przed dronami działa w mniej uporządkowanej przestrzeni. Niemiecka debata wskazuje na potrzebę niższej warstwy ochrony, podzielonej między wojsko, policję i administrację cywilną, gdzie odpowiedzialność może się rozmyć, zanim zagrożenie zostanie jednoznacznie rozpoznane (taz).

Ta luka ma znaczenie, bo Rosja nie musi z każdego testu robić kryzysu. Wystarczy, że będzie tworzyć tarcie i zmuszać do wyborów: startować czy czekać, tylko identyfikować czy już angażować, użyć drogiego efektora czy zaakceptować ryzyko. Air policing dobrze radzi sobie z samolotami. Presja łącząca drony i lotnictwo jest trudniejsza.

Europejska tarcza nadal opiera się na Waszyngtonie

Z polskiej perspektywy Bałtyk jest teatrem wzmocnienia, nie tylko strefą patroli. Kaliningrad może utrudniać ruch NATO na szlakach powietrznych i morskich, które w regionalnym kryzysie miałyby znaczenie operacyjne (MON, IEŚ). NATO może przydzielać zadania lotnictwu w ramach uzgodnionych planów. Odpowiedzialność polityczna i prawna za użycie siły pozostaje jednak po stronie państw.

W tym miejscu zaczyna się europejski spór. NATO wykonuje bieżącą pracę wojskową. UE buduje wolniejsze warstwy bezpieczeństwa: produkcję obronną, mobilność wojskową, odporność infrastruktury i sankcje. To narzędzia potrzebne, ale żadne z nich nie podrywa myśliwca w ciągu kilku minut.

Głębsza zależność pozostaje amerykańska. Według analizy Atlantic Council siła powietrzna NATO nadal w dużym stopniu opiera się na USA w zakresie dowodzenia i kontroli, rozpoznania, tankowania, łączenia danych z sensorów oraz odporności baz lotniczych (Atlantic Council). Szwecja i Finlandia wzmacniają europejską północ. Nie zdejmują jednak z Europy podstawowego pytania: czy jej państwa potrafią utrzymać tę niewidoczną architekturę, bez której każdy widoczny start alarmowy traci wiarygodność.