Szwajcarskie lodowce zasiliły rzeki, tracąc 5.5% objętości

Podczas gorącego i suchego lata rzeki wypływające z Alp czerpią wodę z topniejących lodowców. To śnieg, który przez wiele zim gromadził się i zamieniał w lód. W tym roku Szwajcaria mocno uszczupliła ten zapas: w roku lodowcowym 2025/26 lodowce straciły około 5,5% objętości, czyli mniej więcej 2,5 km³ lodu (NZZ). W ciągu pięciu lat ubyło go niemal 20% (GLAMOS/SLF).

Dane zebrała szwajcarska sieć monitoringu lodowców GLAMOS, współpracująca z ETH Zurich oraz uniwersytetami we Fryburgu i Zurychu. Sieć opublikowała je 1 października za pośrednictwem Swiss Academy of Sciences (ETH Zurich). Naukowcy nie ważą każdego lodowca. Dokładnie mierzą 23 lodowce referencyjne, a wyniki odnoszą do około 1 300 pozostałych lodowców w Szwajcarii (AFP), podobnie jak sondaż na podstawie starannie dobranej próby opisuje cały kraj.

Większy ubytek w stosunku do objętości lodu odnotowano tylko w 2022 r. — wyniósł wtedy około 6% (PBS/AP). Pod względem liczby kilometrów sześciennych 2026 r. zajmuje trzecie miejsce, za 2022 i 2003 r. (NZZ). W 2003 r. lodu było więcej, więc nawet mniejszy procentowy ubytek mógł oznaczać większą stratę objętości. Powierzchnia lodowców obniżyła się średnio o 2,5–4 metry (University of Fribourg).

Mały zimowy przyrost, potem upał

Lodowiec można porównać do rachunku oszczędnościowego. Zimowy śnieg to wpłata. Jeśli przetrwa lato, stopniowo ubija się i zamienia w nowy lód.

Zima 2025/26 znalazła się wśród dziesięciu najmniej śnieżnych w całym okresie obserwacji (GLAMOS/SLF). Lodowce rozpoczęły więc lato z niewielkim zapasem. Pokrywa śnieżna dodatkowo chroni lód: jej jasna powierzchnia odbija promienie słoneczne, które ciemniejszy lód pochłania.

Śnieg ustąpił wcześnie. Jak podało ETH Zurich, już w czerwcu pokrywa śnieżna była nieciągła, a we wrześniu zniknęła nawet na wysokości około 3 500 m. Przez 76 dni wysokość, na której temperatura powietrza spada do zera, przekraczała 4 000 m — wynika z tego samego komunikatu instytucji, opublikowanego przez EurekAlert. Innymi słowy, przez dużą część lata wyjątkowo ciepłe powietrze docierało wysoko w góry.

Taki układ — mało śniegu zimą, szybkie topnienie latem — odpowiada wzorcom widocznym w szwajcarskich pomiarach z wielu lat. Recenzowane badanie dziennych danych z lat 2010–2024 wykazało, że śnieżniejsze zimy przynosiły lodowcom większy przyrost śniegu, a gorętsze lata wiązały się z większym ubytkiem lodu (The Cryosphere). To opis długofalowej zależności. Nie ustalono jeszcze, jaka część tegorocznych strat wynikała z ubogiej w śnieg zimy, a jaka z letnich upałów.

Kto korzysta z topnienia i w jakim stopniu

Od lipca do września lodowce oddały około 2,2 bln litrów wody roztopowej (GLAMOS/SLF). To, jak bardzo pomaga ona rzekom, zależy od miejsca w ich biegu.

Badacze sprawdzili, jak 88 szwajcarskich zlewni zasilanych przez lodowce poradziło sobie z suszą w 2022 r. Woda z topniejącego lodu pokryła nawet 70% niedoboru wody w Rodanie przy Porte du Scex, ale najwyżej 5% w Renie w Bazylei (Hydrology and Earth System Sciences). Zlewnia to obszar, z którego woda spływa do określonego miejsca rzeki, niczym do lejka. Blisko gór lodowiec ma duży udział w tym, co zbiera taki „lejek”. W Bazylei Ren przyjmuje już wiele innych dopływów, więc udział wody z lodowców maleje.

Z badania wynika też, że większość wody z topnienia podczas tamtej suszy pochodziła z lodu, który zniknął bezpowrotnie. W porównaniu z rachunkiem oszczędnościowym rzeki dostawały więc wypłatę z kapitału, a nie z odsetek.

Badacze porównali także dwa wyjątkowo gorące lata. W dwóch trzecich zlewni w 2022 r. do rzek trafiło mniej wody z topnienia niż w 2003 r., choć każdy metr kwadratowy lodowca topniał wtedy szybciej (Hydrology and Earth System Sciences). Najprostsze wyjaśnienie jest takie, że zostało mniej powierzchni lodu, która mogła topnieć. Na to porównanie wpływają jednak także różnice w pogodzie między oboma latami.

Tegoroczne pomiary pokazują, że zapas lodu znów się zmniejszył. Ile wody rzeka zyska podczas suchego lata z topnienia lodowca, zależy od tego, jak blisko niego płynie. Rezerwa, która zasila ten przepływ, kurczy się z każdym takim rokiem jak 2026.