Trzy godziny u Putina, bez ustępstw

Sama obecność amerykańskich wysłanników na Kremlu nie jest jeszcze dyplomacją, która zmienia przebieg wojny. Steve Witkoff i Jared Kushner rozmawiali w sobotni wieczór z Władimirem Putinem w Moskwie przez około trzy godziny. Wyszli bez wspólnego komunikatu, bez opublikowanej propozycji i bez jakiegokolwiek potwierdzonego ustępstwa ze strony Rosji (RFE/RL, ABC News).

Rzecznik Kremla Dmitrij Pieskow nazwał rozmowę „konstruktywną” i stwierdził, że Amerykanie przedstawili „kilka pomysłów”. Chwilę później powiedział dziennikarzom, że „nie było mowy o nowych ideach” zakończenia konfliktu. W niedzielę wysłannicy mieli pojawić się w Kijowie. Byłaby to ich pierwsza wizyta w ukraińskiej stolicy od powrotu Donalda Trumpa do Białego Domu (Axios). Waszyngton potrafi dziś doprowadzić do rozmowy z Putinem. Nie wynika z tego jeszcze, że cokolwiek powiedziane za zamkniętymi drzwiami zmieni rosyjskie działania na froncie. Sobota nie przyniosła na to publicznego dowodu.

Pauza chroniąca wysłanników, nie cywilów

Aby dyplomatyczny wahadłowiec w ogóle mógł ruszyć, obie strony zgodziły się na wąskie i tymczasowe ograniczenia w wojnie powietrznej. Putin nakazał wstrzymać ataki na Kijów przez trzy dni, wiążąc tę decyzję bezpośrednio z planowaną wizytą amerykańskich wysłanników (RFE/RL). Wołodymyr Zełenski powiedział, że Ukraina przerwie naloty na czas podróży Amerykanów i zażądał od Rosji analogicznej powściągliwości (President of Ukraine).

Deklaracja Pieskowa dotyczyła jednak wyłącznie Kijowa. Tego samego dnia rosyjskie uderzenia zabiły co najmniej pięć osób na terenie zakładu przemysłowego w obwodzie dniepropietrowskim, a kolejne osoby zostały ranne w obwodach kijowskim i mikołajowskim (RFE/RL). Krótko przed początkiem pauzy Rosja zaatakowała też kijowskie lotniska Żulany i Boryspol, co Zełenski odczytał jako próbę stworzenia niepewności wokół trasy delegacji. Ograniczenie przemocy okazało się możliwe tam, gdzie przebiegała ścieżka dyplomacji. Nie objęło szerszego pola walki.

Propozycja, której nikt nie widział

Trump powiedział dziennikarzom, że wysłannicy „wiozą ze sobą propozycję zakończenia wojny”, ale jej nie opublikował ani nie wyjaśnił, czy zakłada ona ukraińskie ustępstwa terytorialne (Axios, Le Monde). W tej ciszy publiczne żądania Rosji pozostają maksymalistyczne. Według Pieskowa stanowisko Putina jest „niewzruszone”: Ukraina miałaby oddać całe terytorium czterech regionów, do których rości sobie prawa Rosja, w tym znaczne obszary nigdy niezajęte przez rosyjską armię, oraz zrezygnować z członkostwa w NATO (Internazionale/Reuters).

Moskwa domaga się więc ziemi, której nie kontroluje. To może być górna granica negocjacyjna, ustawiona po to, by późniejsze cofnięcie żądań wyglądało jak ustępstwo. Może też oznaczać, że porozumienie nie jest blisko.

Na spotkaniu ministrów finansów G20 sekretarz skarbu USA Scott Bessent przekazał rosyjskiemu ministrowi Antonowi Siłuanowowi najostrzejszy znany dotąd amerykański sygnał w sprawie sankcji: dopóki trwa wojna, nie będzie ich łagodzenia (CNBC, The Moscow Times). Czy ta publiczna linia przetrwała w prywatnej propozycji, którą Witkoff zawiózł Putinowi, nie wie nikt poza uczestnikami rozmów.

Europa płaci i egzekwuje, ale siedzi poza pokojem

Kolejność podróży pokazuje realny układ sił. Najpierw Waszyngton pojechał do Moskwy. Zełenski sam uznał tę sekwencję, mówiąc: „Zobaczymy, jakie propozycje Steve i Jared przywiozą oraz co usłyszą w odpowiedzi w Moskwie” (Axios). Kijów pozostaje w stałym kontakcie z wysłannikami (President of Ukraine), ale odpowiedź Moskwy pozna z relacji Amerykanów. Europa jest odsunięta jeszcze o krok dalej.

Szefowa unijnej dyplomacji Kaja Kallas powiedziała ministrom, że Unia wypłaciła Ukrainie 8,47 mld EUR pożyczek i zatwierdziła kolejne 6,1 mld EUR, w tym na obronę powietrzną, przygotowując jednocześnie do 1 600 nowych wpisów sankcyjnych (EEAS). Francja zadeklarowała gotowość udziału w gwarancjach bezpieczeństwa w ramach Coalition of the Willing, europejskiej inicjatywy obronnej, w której poszczególne rządy deklarują siły i zasoby mające chronić Ukrainę (French Foreign Ministry). Nie jest to jednak jednolita decyzja europejska: każde państwo samo określa, co wnosi.

Fiński analityk Henri Vanhanen dobrze uchwycił istotę testu: o naprawdę nowej sytuacji można byłoby mówić dopiero wtedy, gdyby Rosja realnie przesunęła stanowisko w sprawie zakresu zawieszenia broni, terytoriów okupowanych albo przyszłych gwarancji bezpieczeństwa (Verkkouutiset). Żaden z europejskich rządów nie był w pokoju, w którym Putin usłyszał amerykańskie pomysły. A to właśnie one miałyby przez lata finansować odbudowę Ukrainy, egzekwować sankcje i współtworzyć jej system bezpieczeństwa.

Łańcuch decyzyjny stał się widoczny: Waszyngton kontroluje kanał rozmów, Moskwa dostaje pierwsze wysłuchanie, Kijów otrzymuje relację, a Europa dostarcza pieniądze, narzędzia nacisku i zobowiązania bezpieczeństwa. Sobota potwierdziła, że dostęp do Putina istnieje. Nie potwierdziła, że istnieją ustępstwa Putina. Ekspozycja Europy na skutki ewentualnego porozumienia jest już większa niż jej wpływ na warunki, które może zostać poproszona firmować.