Węgry walczą o zamrożone fundusze EU

"title": "Węgry składają reformy pod wypłatę 16,4 mld EUR z UE", "dek": "Rząd premiera Pétera Magyara skierował do parlamentu 110-stronicowy pakiet antykorupcyjny, który ma otworzyć drogę do odblokowania środków z funduszu odbudowy przed terminem 31 sierpnia. Projekt wzmacnia Urząd ds. Integralności, ale pomija część reform sądownictwa i mediów oczekiwanych przez Brukselę. Dla Komisji Europejskiej to test: czy wypłaci miliardy, gdy szef samego urzędu antykorupcyjnego usłyszał zarzuty defraudacji, a nadzór nad wydatkami może osłabnąć.", "story_glance_bullets": [ "Węgry złożyły 110-stronicowy projekt ustawy, który ma spełnić 27 unijnych kamieni milowych i odblokować środki z funduszu odbudowy", "Rząd musi uchwalić wszystkie reformy do 31 sierpnia, inaczej straci dostęp do 16,4 mld EUR", "Pakiet daje Urzędowi ds. Integralności uprawnienia w zamówieniach publicznych, ale pomija zabezpieczenia niezależności sądów i wolności mediów", "Prokuratura postawiła szefowi Urzędu ds. Integralności zarzuty defraudacji dokładnie wtedy, gdy projekt trafił do parlamentu", "Przekazanie 3,5 mld EUR przez węgierski państwowy bank rozwoju może ograniczyć bezpośredni nadzór Komisji Europejskiej nad wydatkami" ] } }

Węgry próbują odzyskać pieniądze z unijnego funduszu odbudowy nie przez jedną wielką reformę, lecz przez szybkie domknięcie listy warunków, które Bruksela wpisała im do umowy. 9 czerwca nowy rząd złożył w parlamencie 110-stronicowy pakiet antykorupcyjny (24.hu). To pierwszy konkretny efekt porozumienia z 29 maja między premierem Péterem Magyarem a przewodniczącą Komisji Ursulą von der Leyen.

Stawka jest prosta: 27 kamieni milowych, czyli warunków zapisanych w planie odbudowy, i 16,4 mld EUR zamrożonych w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, unijnego funduszu inwestycyjnego po pandemii. Termin upływa 31 sierpnia. Po tej dacie niewykorzystane środki z RRF przepadają. Problem w tym, że Komisja Europejska ma już historię wypłacania pieniędzy po samym uchwaleniu ustaw, zanim da się sprawdzić, czy nowe przepisy rzeczywiście zmieniły praktykę państwa.

Co obejmuje projekt i co pomija

Pakiet koncentruje się na węgierskim Urzędzie ds. Integralności, antykorupcyjnym organie utworzonym pod presją UE. Projekt daje mu możliwość działania tam, gdzie prokuratura nie rusza spraw korupcyjnych, oraz uprawnienie do zawieszania podejrzanych kontraktów publicznych (DW). Ustawa zaczyna też rozmontowywać system fundacji publicznych z czasów Viktora Orbána, przez które uczelnie i majątek państwowy trafiły pod kontrolę politycznie obsadzanych rad.

W 110 stronach zabrakło jednak reform niezależności sądów, autonomii prokuratury i ochrony wolności mediów, choć wszystkie te obszary pojawiały się w pierwotnych unijnych warunkach. Tego samego dnia, gdy projekt trafił do parlamentu, prokuratura postawiła szefowi Urzędu ds. Integralności, Ferencowi Biró, zarzuty defraudacji na szkodę około 350 000 EUR. To podważa wiarygodność instytucji, której nowe przepisy mają nadać większą władzę.

Komisja płaciła, zanim sprawdzała

W 2024 r. Komisja odblokowała Polsce zamrożone miliardy po zwycięstwie Donalda Tuska, jeszcze zanim reformy sądownictwa zostały uchwalone. Później prezydent Nawrocki je zawetował. W grudniu 2023 r. Komisja odblokowała z kolei 10,2 mld EUR dla Węgier Orbána na kilka dni przed głosowaniem w sprawie negocjacji akcesyjnych Ukrainy, które Budapeszt groził zablokować.

Rzeczniczka generalna Ćapeta, czyli niezależna doradczyni prawna TSUE, uznała później, że Komisja nie powinna była wypłacać tamtych środków, bo warunki praworządności nie zostały faktycznie spełnione. Jej opinia w sprawie C-225/24, wniesionej przez Parlament Europejski o unieważnienie decyzji Komisji, proponuje ostrzejszy standard: przed wypłatą pieniędzy Komisja musi wykazać skuteczne wdrożenie reform. TSUE jeszcze nie orzekł. Jeśli pójdzie za rozumowaniem rzeczniczki generalnej, każda kolejna decyzja o odblokowaniu środków warunkowych będzie musiała przejść test realnych skutków. Wyrok spodziewany jest pod koniec 2026 r.

Pęknięcie w Radzie UE, gdzie rządy państw członkowskich negocjują unijne decyzje, dobrze widać na przykładzie Niemiec. Kanclerz Merz publicznie chwalił „nowy początek” Magyara. Jednocześnie Berlin należy do grupy sześciu państw, razem ze Szwecją, Austrią, Finlandią, Holandią i Estonią, które domagają się twardego egzekwowania warunkowości. Niemcy są więc między sojuszem fiskalnych jastrzębi a polityczną ulgą po odejściu Orbána. Niemieccy komentatorzy prawni ostrzegają, że Komisja ryzykuje powtórzenie polskiego schematu.

Gdzie znika nadzór

Około 3,5 mld EUR z RRF ma trafić jako kapitał blokowy do węgierskiego państwowego banku rozwoju MFB, który następnie będzie pożyczał te środki firmom i projektom mieszkaniowym. Urzędnicy Komisji ostrzegali w maju, że taki kanał „znacząco ograniczy nadzór Komisji nad wydatkami”. Gdy pieniądze wejdą do MFB, Bruksela straci kontrolę projekt po projekcie i będzie musiała oprzeć się na węgierskich strukturach audytu zbudowanych jeszcze za Orbána.

Aby zdążyć z kamieniami milowymi, Tisza, partia Magyara, zaproponowała podniesienie limitu przyspieszonych procedur parlamentarnych z sześciu do piętnastu na półrocze. Tisza ma około 71% miejsc w parlamencie, więc nie potrzebuje poparcia opozycji. To jednak te same instrumenty nadzwyczajne, których Orbán używał do przepychania zmian konstytucyjnych.

Komisja nie opublikowała listy kamieni milowych, które uznaje już za spełnione. Według FAZ nikt w Brukseli nie potrafił wskazać dokładnej liczby. Poza porozumieniem z 29 maja pozostaje jeszcze 530 mln EUR zamrożone w sporach o prawa osób LGBTQ+ i azyl. Najostrzejszy test systemu widać dziś jednak na porównaniu Węgier i Słowacji: jedne budują nowe instytucje antykorupcyjne, druga demontuje własne. Od tego, czy UE potrafi rozróżnić te kierunki, zależy, czy warunkowość będzie realnym narzędziem kontroli, czy tylko politycznym gestem ubranym w język prawa.