Wysłannik Trumpa Jeff Landry zabiega o bazy na Grenlandii, gdy pogłębia się duński kryzys polityczny

Jeff Landry, specjalny wysłannik Donalda Trumpa ds. Grenlandii, przyjechał 18 maja do Nuuk na konferencję Future Greenland. Trafił na wyspę, na której Stany Zjednoczone zapewniły już sobie 92,5% kontroli nad największym poza Chinami złożem metali ziem rzadkich, zaproponowały utworzenie trzech nowych baz wojskowych jako suwerennego terytorium USA, a po drugiej stronie stołu mają partnera pozbawionego pełnej osłony politycznej. Dania, odpowiedzialna w ramach Królestwa za politykę zagraniczną i obronną Grenlandii, od ośmiu tygodni nie ma działającego rządu.

Dwutorowe przejmowanie wpływów

Waszyngton prowadzi na Grenlandii dwie równoległe operacje: surowcową i wojskową. Obie korzystają z tej samej luki instytucjonalnej.

Najpierw ruszył tor surowcowy. Critical Metals Corp., spółka notowana w USA i wspierana finansowaniem Export-Import Banku do 120 mln USD, 5 maja uzyskała zgodę grenlandzkiego rządu na umocnienie kontroli nad złożem ciężkich metali ziem rzadkich Tanbreez. To jedna z zaledwie dwóch aktywnych licencji wydobywczych na wyspie, przy ponad 140 pozwoleniach poszukiwawczych. Licencja obowiązuje do 2050 r. Pierwsze wydobycie planowane jest na czwarty kwartał 2028 r., a odbiór surowca został już zakontraktowany dla amerykańskich firm zbrojeniowych.

Tor wojskowy jest opóźniony o kilka tygodni, ale porusza się w tym samym kierunku. Gen. Gregory Guillot z Dowództwa Północnego USA ujawnił plan trzech baz podczas marcowego przesłuchania w Senacie. Dwie lokalizacje, Narsarsuaq i Kangerlussuaq, dawne amerykańskie lotniska, zostały już sprawdzone w terenie przez przedstawicieli ambasady. Status „suwerennego terytorium” oznaczałby odejście od układu obronnego USA-Dania z 1951 r. i stworzenie amerykańskich enklaw jurysdykcyjnych na terytorium powiązanym z Europą.

Oba procesy zyskały na opóźnieniu grenlandzkiej ustawy o kontroli inwestycji. Miała ona dać władzom możliwość blokowania zagranicznych przejęć w sektorach strategicznych. Projekt wycofano z wiosennej sesji parlamentu i przesunięto na jesień 2026 r.. Między kwietniem a majem trzy duże zgody surowcowe przeszły więc bez dodatkowego filtra bezpieczeństwa.

Puste krzesło Kopenhagi

Dania nie może skutecznie odpowiedzieć, bo nie ma rządu z mandatem do odpowiedzi. Po wyborach z 24 marca kraj wszedł w najdłuższy kryzys formowania gabinetu od 1945 r. Rozmowy koalicyjne zawieszono 17 maja, dzień przed przyjazdem Landry’ego.

Premier Grenlandii Jens-Frederik Nielsen nazwał tę słabość wprost. 12 maja przypomniał, że polityka zagraniczna i obronna „dotyczy Królestwa Danii, czyli Grenlandii i Danii razem”, i zaapelował o szybkie powołanie duńskiego rządu. Lokalne media podają, że duńscy przedstawiciele nie są spodziewani na konferencji Future Greenland. Landry rozmawia więc z Grenlandią bez duńskich ministrów przy stole.

Europa reaguje, ale w innym tempie

Europejska odpowiedź istnieje, tylko działa według wolniejszego kalendarza. NATO uruchomiło w lutym Arctic Sentry, misję obserwacyjną łączącą patrole sojusznicze w jedną strukturę, z udziałem niemieckich Eurofighterów i zwiększoną obecnością państw nordyckich. Francja otworzyła konsulat w Nuuk i wysłała na tę samą konferencję ministra handlu, równolegle podpisując porozumienie o mapowaniu geologicznym z BRGM, francuską służbą geologiczną. Rada Nordycka, wspólne ciało parlamentarne współpracy nordyckiej, koordynuje politykę arktyczną wokół proponowanej koalicji kanadyjsko-nordyckiej.

To nie dorównuje tempu Waszyngtonu. Unijny akt o surowcach krytycznych zakłada 10% wydobycia krajowego do 2030 r., lecz najwcześniejsza europejska produkcja metali ziem rzadkich ma ruszyć dopiero pod koniec 2031 r. w Norwegii. Stany Zjednoczone mają już kontrakty, finansowanie i licencję wydobywczą.

Wąski korytarz Nielsena

Premier Grenlandii wyznaczył jasne granice: brak cesji terytorium, demokratyczna kontrola nad każdym porozumieniem i koniec gróźb (BT, Nordjyske). Jednocześnie zostawia Amerykanom pole do rozmów: większą odpowiedzialność w ramach NATO i szerszą współpracę gospodarczą.

Duński premier techniczny nie może zawierać wiążących porozumień. Umowy surowcowe zostały już jednak domknięte, a wojskowa grupa robocza spotyka się niezależnie od kryzysu w Kopenhadze. Jeśli termin koalicyjny 21 maja minie bez nowego rządu, luka jeszcze się powiększy. Waszyngton działa w tygodniach. Europa odpowiada w latach.