Trump otwiera kanał poza NATO

5 lipca Donald Trump odbył osobne rozmowy z Władimirem Putinem i Wołodymyrem Zełenskim, dwa dni przed planowanym spotkaniem przywódców NATO w Ankarze. Nie było wspólnego komunikatu, potwierdzonej sekwencji wydarzeń ani jednej wersji przebiegu rozmów (Le Monde, ZEIT). Do Ankary przyjeżdżają więc 32 delegacje sojusznicze w sytuacji, w której prezydent USA właśnie uruchomił własny kanał rozmów z obiema stronami wojny.

Co te rozmowy zmieniły, a czego nie

Telefonami Trump nie mógł przepisać polityki NATO. Sekretarz generalny Mark Rutte przez tygodnie zawężał agendę szczytu w Ankarze do wydatków obronnych, produkcji broni i amunicji oraz wsparcia dla Ukrainy (NATO). Ambasadorowie państw sojuszu uzgodnili projekt deklaracji jeszcze przed przyjazdem przywódców (Euronews). Prezydent USA może wywierać presję na sojuszników, ale nie może samodzielnie zmienić uzgodnionej linii NATO.

Zmienił natomiast atmosferę polityczną. Informacje o rozmowie z Putinem, która według doniesień miała trwać około 90 minut, pochodzą z briefingu doradcy Kremla Jurija Uszakowa. Należy je traktować jako wersję Moskwy, nie jako zweryfikowany zapis rozmowy (n-tv). Sojusznicy przyjechali do Ankary ze świadomością, że muszą obronić wcześniej uzgodnione zobowiązania: art. 5, czyli gwarancję wspólnej obrony NATO, wydatki wojskowe oraz pomoc dla Ukrainy. Muszą to zrobić przy stole z prezydentem, który dopiero co rozmawiał z obiema stronami konfliktu.

Prawdziwe pytanie brzmi więc nie, czy Trump może jednym telefonem zmienić decyzje NATO. Chodzi o to, czy pieniądze, systemy obrony powietrznej i kontrakty produkcyjne stojące za tymi decyzjami są na tyle konkretne, by żaden boczny kanał z Putinem nie mógł ich rozmontować.

Jak odpowiedziała Europa

Reakcje europejskich stolic różnią się nie poziomem niepokoju, lecz tym, czego każda z nich potrzebuje od szczytu w Ankarze.

Polska zabezpiecza się na trzech poziomach. Najważniejszym żądaniem Warszawy pozostaje stała obecność wojsk USA na terytorium Polski (Wprost, gov.pl). Jednocześnie premier Donald Tusk polecił delegacji ostrożność wobec kolejnych zobowiązań finansowych na rzecz Ukrainy, wskazując, że Polska już ponosi szczególny ciężar ochrony wschodniej granicy UE (RMF24). To nie jest postulat ograniczenia pomocy Ukrainie. To sprzeciw wobec roli nieograniczonego płatnika przy jednoczesnym pełnieniu funkcji głównego korytarza logistycznego na wschód.

Niemcy odpowiedziały pieniędzmi. Kanclerz Friedrich Merz ponownie zadeklarował, że Ukraina może liczyć na Berlin, zwłaszcza w obronie powietrznej (Handelsblatt). Niemcy naciskają na długoterminowe zobowiązanie pomocowe, a według FAZ największa część dodatkowego finansowania przypadłaby prawdopodobnie Berlinowi. Logika jest prosta: wsparcie sojuszników ma zostać związane finansowo tak mocno, by nie dało się go unieważnić po dwustronnej rozmowie telefonicznej.

Francja wyznaczyła granicę formalną. Wspólna deklaracja francusko-niemiecko-brytyjsko-ukraińska z 7 czerwca stwierdza, że każdy element porozumienia dotyczący UE lub NATO musi zostać zatwierdzony przez państwa członkowskie albo sojuszników (Élysée). Innymi słowy: Waszyngton nie może w układzie z Moskwą handlować interesami Europy ani NATO. Macron dopuszcza, że kanał Trumpa do Putina może być użyteczny, ale tylko pod warunkiem udziału Ukrainy i zgody Europejczyków.

Finlandia i Szwecja najmocniej pokazują, dlaczego dostęp Trumpa do Moskwy może być traktowany nie tylko jako ryzyko, lecz także jako instrument. Prezydent Alexander Stubb argumentował, że tylko Trump może zmusić Putina do rozmów (Yle). Premier Szwecji Ulf Kristersson wskazał trzy warunki: większą europejską odpowiedzialność za obronę, silniejszą produkcję zbrojeniową i utrzymanie wsparcia dla Ukrainy (GP). Oba państwa patrzą na Ukrainę przez bezpieczeństwo Morza Bałtyckiego: jeśli słabnie wsparcie sojuszników, zmienia się także równowaga wojskowa wokół Rosji w północnej Europie.

Test dostaw

Rozmowy telefoniczne zmieniły atmosferę szczytu, nie same decyzje NATO. Nie widać, by jakikolwiek pakiet pomocy został zmieniony. Nie opublikowano wspólnej amerykańsko-rosyjsko-ukraińskiej wersji wydarzeń. Wszystkie europejskie stanowiska zbiegają się w jednej praktycznej odpowiedzi: zobowiązania trzeba zamknąć w tak konkretnych formach, by nie dało się ich odkręcić jednym telefonem. Teraz rządy będą rozliczane z tego, czy obiecane systemy obrony powietrznej rzeczywiście trafią na miejsce, kontrakty produkcyjne zostaną podpisane, a pieniądze popłyną.