Rozejm energetyczny Trumpa bez zgody Moskwy

Donald Trump ogłosił w niedzielę, że Rosja i Ukraina uzgodniły obowiązujący natychmiast „ROZEJM ENERGETYCZNY”, po czym ostrzegł obie strony: „Nie łamcie go!” (Truth Social). Do końca dnia Kreml potwierdził, że porozumienia nie zawarto, i nie odpowiedział na pytania dziennikarzy (Wall Street Journal). Kilka godzin po wpisie anonimowy przedstawiciel Białego Domu powiedział, że Rosja wciąż rozważa węższą propozycję (Axios).

Kijów zgodził się warunkowo

Kijów przedstawił swoje stanowisko, zanim Trump opublikował wpis. W wyemitowanym tego ranka wywiadzie Zełenski zaproponował wstrzymanie ataków na rosyjskie rafinerie i zakłady produkujące olej napędowy, jeśli Rosja przestanie uderzać w ukraińską infrastrukturę energetyczną (ABC News). Trump opublikował wpis o 14:16 UTC, około 17:16 w Kijowie; nie dołączył do niego tekstu porozumienia (archiwum wpisu).

Zełenski powiedział, że „to była dla mnie nowość” (Axios). Odpowiedział warunkowo: Ukraina wstrzyma ataki, jeśli zrobi to Rosja, ale Kijów musi wiedzieć, od kiedy przerwa ma obowiązywać.

W wieczornym wystąpieniu Zełenski powiedział, że Ukraina jest gotowa zaprzestać ataków na rosyjską energetykę, a wojsko otrzymało już rozkazy (prezydent Ukrainy). Rozkazów nie opublikowano. Bez uzgodnionej godziny rozpoczęcia i wspólnej listy obiektów objętych ochroną żadna z armii nie wie dokładnie, jakie działania ma przerwać.

Dwie wersje tego samego porozumienia

Relacja przedstawiciela Białego Domu zmienia obraz sprawy. Opisana przez niego propozycja obejmowałaby początkowo tylko ataki na rafinerie po obu stronach; elektrownie i sieci energetyczne mogłyby zostać objęte ustaleniami później.

Ważniejszy od zakresu jest status porozumienia. Przedstawiciel powiedział, że Rosja wciąż rozważa propozycję, czyli jeszcze jej nie przyjęła. Twierdzenia Trumpa, że obie strony się porozumiały, i jego administracji, że Rosja nadal rozważa ofertę, nie da się pogodzić.

Jeśli opis przedstawiciela jest trafny, taka wymiana byłaby nierówna. Najważniejszym narzędziem nacisku Ukrainy są ataki na rosyjskie rafinerie — właśnie z nich Zełenski zaproponował zrezygnować. Rosyjskie uderzenia w elektrownie i stacje elektroenergetyczne, czyli węzły dostarczające prąd do dzielnic, pozostawiają ukraińskie rodziny bez światła i ogrzewania, gdy zbliża się zima. W pierwszym etapie ograniczonym do rafinerii Kijów wstrzymałby ataki, zanim uzyskałby jakąkolwiek ochronę dla swojej sieci.

Spór o to, kto ma zrezygnować z ataków na rafinerie, trwał już wcześniej. „Financial Times”, powołując się na europejskich urzędników, podał, że Waszyngton zagroził ograniczeniem wymiany danych wywiadowczych i działania kanału prowadzonego przez NATO, za pośrednictwem którego Ukraina kupuje amerykańską broń, jeśli Kijów nie przestanie atakować rafinerii; Reuters nie zdołał potwierdzić tej informacji (Reuters). Od czasu, gdy polski serwis jako pierwszy opisał tę groźbę, nie potwierdzono wprowadzenia takiego ograniczenia (To Brief). Dostępne informacje nie łączą tej relacji z niedzielnym wpisem.

Co zostało zaatakowane po ogłoszeniu

Około 20:00 czasu kijowskiego Zełenski powiedział, że „przed chwilą” trafiono w charkowską elektrociepłownię CHP-5, która dostarcza miastu prąd i ciepłą wodę do ogrzewania bloków (Kyiv Independent). Kancelaria prezydenta Ukrainy podała, że po oświadczeniu USA dron Shahed uderzył także w elektrownię w Kijowie, powodując przerwy w dostawach energii w wielu rejonach (prezydent Ukrainy).

Te doniesienia pokazują, że ataki trwały. Nie pozwalają jednak stwierdzić, że złamano rozejm: nikt nie opublikował jego warunków, a Rosja nie ogłosiła, że go przyjęła.

Za naprawy infrastruktury, którą rozejm miałby chronić, płaci Europa. 4 października Friedrich Merz zadeklarował około 350 mln EUR na generatory, wyposażenie stacji elektroenergetycznych i naprawy na Ukrainie (rząd Niemiec). W niedzielę Emmanuel Macron poparł „rzeczywisty rozejm energetyczny” i powiedział, że Rosja nadal odmawia jego zawarcia (Le Monde). Z dotychczas opublikowanych informacji nie wynika, by którykolwiek rząd europejski uczestniczył w ustalaniu warunków przerwy lub jej monitorowaniu.

Do niedzielnego wieczora nie przedstawiono porozumienia o rozejmie energetycznym, które obie strony wspólnie by potwierdziły. Według własnej relacji przedstawiciela Białego Domu Rosja nadal rozważała węższą propozycję. Kijów twierdzi, że rozkazy trafiły już do sił zbrojnych. Dopóki Moskwa nie potwierdzi porozumienia, a jego warunki nie zostaną opublikowane, uderzenie w ukraińską elektrownię świadczy jedynie o tym, że wojna trwa.