Uszkodzenie Trypilska, przerwy w Kijowie

Gdy Ukraina wchodzi w sezon grzewczy, skala strat w jej systemie energetycznym pozostaje nieznana. W nocy z 29 na 30 września rosyjskie rakiety i drony uderzyły w 11 obwodów, uszkadzając urządzenia wytwórcze w elektrowni cieplnej w Trypilli pod Kijowem (Hromadske). Centrenergo, państwowa spółka zarządzająca elektrownią, potwierdziła uszkodzenia, ale nie podała, ile mocy wytwórczych utracono (Interfax Ukraine). Nie wiadomo więc, jaką część ubytku zdołają pokryć naprawy i import energii z Europy.

Elektrownia odbudowana i znów trafiona

W kwietniu 2024 r. Trypilska została w dużej mierze zniszczona. Ukraiński portal Komersant podaje, że w 2025 r. elektrownia wróciła do częściowej pracy (Komersant). Nie ujawniono, które bloki działały przed ostatnim uderzeniem, dlatego wszelkie szacunki dotyczące nowo utraconej mocy byłyby spekulacją.

Atak objął rozległy obszar. Premier Serhij Korećkyj określił go jako pierwszy od poprzedniego sezonu grzewczego połączony atak na system energetyczny na taką skalę (Hromadske). Rosyjskie Ministerstwo Obrony wymieniło Trypilską wśród celów i twierdziło, że elektrownia zaopatrywała obiekty ukraińskiego sektora obronnego (BBC).

Prezes Centrenergo Serhij Isaczenko powiedział, że inżynierowie muszą najpierw ocenić stan urządzeń i określić zakres prac. Naprawy mają się rozpocząć, gdy pozwolą na to warunki bezpieczeństwa; spółka nie ujawniła więcej ze względów bezpieczeństwa (Interfax Ukraine). Ujawnienie listy uszkodzeń pokazałoby rosyjskim planistom, jak skuteczne było uderzenie. Ceną tej ostrożności jest to, że opinia publiczna nie może ocenić skali strat.

Od awaryjnych wyłączeń do planowych

Skutki uderzenia dla Kijowa ujawniały się stopniowo. Rano DTEK, spółka dostarczająca prąd w mieście, poinformowała, że przywróciła zasilanie około 8 000 odbiorców na lewym brzegu Dniepru (AFP). To liczba ponownie podłączonych odbiorców w danym momencie, a nie informacja o tym, ilu ludzi straciło prąd.

Wieczorem DTEK przekazała, że Ukrenergo, krajowy operator sieci, zarządziło awaryjne wyłączenia w Kijowie około 17:40. Do 18:15 ograniczenia objęły część stolicy oraz obwody kijowski, czernihowski i żytomierski (Ukrainska Pravda, Ukrainska Pravda). Ukrenergo wyjaśniło, że powtarzające się ataki przeciążyły urządzenia sieciowe. Operatorzy odłączają wtedy odbiorców, by utrzymać działanie całego systemu. Nie podano, jaka część przeciążenia wynikała z uszkodzeń Trypilskiej, a jaka z sytuacji w innych obiektach.

Jeszcze tej samej nocy, na polecenie Ukrenergo, Kijów wrócił do planowych, tzw. stabilizacyjnych wyłączeń prądu. Harmonogramy opublikowano dla poszczególnych adresów (UNN). Dla gospodarstw domowych różnica jest praktyczna: awaryjne wyłączenia następują bez zapowiedzi, a harmonogram pozwala planować dzień. Powrót do rozkładów wskazuje, że operatorzy odzyskali wystarczającą kontrolę, by zarządzać niedoborem. Nie oznacza to, że niedobór się zmniejszył.

Co może, a czego nie może rozstrzygnąć pomoc Europy

Europa wspiera ukraiński system energetyczny na dwa główne sposoby. Komisja Europejska podaje, że od początku pełnoskalowej inwazji uruchomiła ponad 4 mld EUR na bezpieczeństwo energetyczne Ukrainy, w tym pakiet zimowy o wartości 920 mln EUR ogłoszony w lutym (European Commission). Środki finansują sprzęt i naprawy w całej sieci.

Drugim kanałem jest import energii od unijnych sąsiadów, ograniczany zarówno przez przepustowość połączeń, jak i warunki rynkowe. We wrześniu Money.pl podał, że łączna zdolność importu z Polski, Słowacji, Węgier i Rumunii wynosi od 1 700 do 2 600 MW, zależnie od sytuacji w systemie (Money.pl). Są to jednak wartości maksymalne. Wolne miejsce na linii przesyłowej nie oznacza jeszcze, że ktoś kupi energię i wyśle ją na Ukrainę.

Przeszkodą może być cena. Ekspert Razumkov Centre ostrzegł w tym samym materiale, że ukraińskie limity cenowe mogą zniechęcać handlowców do importu, gdy energia w UE jest droższa (Money.pl). Nawet pełne wykorzystanie dostępnych połączeń zależy więc od tego, czy taki handel będzie się opłacał.

Każdy z tych kanałów pomocy rozwiązuje inną część problemu. Dopóki Centrenergo nie ujawni skali utraconej produkcji, nie da się ocenić, jaką część luki pokryją naprawy i import. Odpowiedzi zależą od danych, którymi dysponują Centrenergo i Ukrenergo: które bloki uległy awarii i jaką rezerwą mocy dysponuje Kijów w wieczornym szczycie zapotrzebowania.