Turcja kwestionuje badanie trasy kabla koło Cypru

16 października Turcja odpowiedziała ze stacji w Antalyi własnymi komunikatami NAVTEX na dwa ostrzeżenia dotyczące bezpieczeństwa żeglugi (Politis). Oba dotyczyły innych spraw niż Great Sea Interconnector, wspierany przez UE kabel energetyczny, który ma połączyć Grecję z Cyprem. Kolejne decyzje w sprawie projektu należą do władz Grecji i Cypru.

Dwa ostrzeżenia, dwie tureckie odpowiedzi

Cypryjski komunikat MA37-302/26 zapowiada badania dna morskiego prowadzone przez statek Kobi Ruegg na potrzeby systemu kabli telekomunikacyjnych, od 21 października do 2 listopada (SeaLagom). To projekt telekomunikacyjny, niezwiązany z kablem energetycznym.

Turecki komunikat 1020/26 powołał się na cypryjskie ostrzeżenie, uznał badany obszar za część tureckiego szelfu kontynentalnego i zakwestionował samo prawo Larnaki do nadawania komunikatów (Naftemporiki). Szelf kontynentalny to dno morskie przylegające do wybrzeża, na którym państwo ma wyłączne prawa do poszukiwania zasobów. Ankara powołuje się na te prawa, by uzasadnić swój głos w sprawie badań dna.

Roszczenie do dna morskiego samo w sobie nie rozstrzyga jednak, która stacja może nadawać ostrzeżenia dla przepływających statków. Jak podaje Naftemporiki, turecki komunikat nie wskazał statku, nie zaproponował innej trasy ani nie nakazał żadnej jednostce opuszczenia akwenu.

Grecki komunikat, nadany z Heraklionu, obejmował ćwiczenia marynarki wojennej na południe od wyspy Kastellorizo 19 października. Turecki komunikat 1018/26 powtórzył ich terminy i obszary; zmienił jedynie wskazanie właściwej stacji — według Ankary miała nią być Antalya, a nie Heraklion (To Vima).

Co może, a czego nie może zrobić konkurencyjny komunikat

NAVTEX to standardowy system radiowych komunikatów ostrzegających statki przed zagrożeniami, takimi jak ćwiczenia wojskowe czy prace badawcze. Obszary obsługi poszczególnych stacji określają, jak dostarcza się ostrzeżenia, a nie przebieg granic suwerenności (IMO). Konkurencyjny komunikat niczego nie unieważnia, nie daje zezwolenia ani nie wytycza granicy. Pozwala odnotować roszczenie.

Roszczenie Ankary dotyczy samego obszaru cypryjskich badań, więc spór wykracza poza procedurę nadawania ostrzeżeń. Z komunikatów wynika jednak węższe działanie: podważają uprawnienia Grecji i Cypru, nie nakazując żadnemu statkowi opuszczenia akwenu.

Spór opiera się na dwóch różnych zestawach reguł. Grecja i Cypr są stronami Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawie morza, która określa morskie strefy państw; Turcja do niej nie przystąpiła (UN Treaty Collection). Ateny uznają, że wyspy tworzą pełne strefy morskie. W liście do ONZ Ankara przekonywała, że wyspom położonym u jej wybrzeży należy przypisywać mniejsze znaczenie, a Cypr nie może działać bez zgody Turków cypryjskich (UN letter).

Kabel energetyczny czeka na decyzje Aten i Nikozji

Great Sea Interconnector ma zakończyć izolację cypryjskiej sieci elektroenergetycznej. W dokumencie Komisji Europejskiej z 2025 r. wymieniono 645,2 mln EUR unijnego wsparcia na prace przy projekcie (EUR-Lex).

Badania dla tego projektu ma prowadzić inny statek: pływający pod francuską banderą Abeille Marengo. 14 października grecka Straż Przybrzeżna opublikowała wniosek o odstępstwo, które pozwoliłoby użyć tej jednostki (Hellenic Coast Guard). W publicznych dokumentach widnieje wniosek, ale nie ma decyzji w tej sprawie.

Kolejny krok zależy od władz w Nikozji. Minister energii Michalis Damianos powiedział, że spodziewa się komunikatu NAVTEX dla kabla energetycznego w ciągu dwóch–trzech tygodni. Wypłatę cypryjskich 25 mln EUR powiązał z jego wydaniem (Politis).

Tureckie zastrzeżenia wobec projektu pojawiły się już wcześniej. W 2024 r. statek badawczy Ievoli Relume zakończył zaplanowane prace między greckimi wyspami Kasos i Karpathos mimo sprzeciwu Turcji (ADMIE). Był to jeden odcinek trasy między dwiema greckimi wyspami; nie przesądza to, jak przebiegną prace bliżej Cypru.

Tureckie komunikaty z tego tygodnia odnotowały dwa sprzeciwy: wobec prawa do nadawania ostrzeżeń na tych wodach i wobec badań kabla telekomunikacyjnego na dnie, które Ankara uznaje za swoje. Żaden z nich nie nakazał statkowi opuszczenia akwenu. Kolejne udokumentowane kroki w sprawie kabla energetycznego — greckie odstępstwo i cypryjski komunikat o badaniach — zależą od Aten i Nikozji. Same komunikaty nie pokazują, jak Turcja zareagowałaby, gdyby statek faktycznie rozpoczął prace na morzu. Dopóki do tego nie dojdzie, przedstawianie tej wymiany jako sporu o kabel finansowany przez UE oznaczałoby przypisanie europejskich pieniędzy do konfliktu dotyczącego komercyjnego kabla telekomunikacyjnego.