Tureckie F-16 wzmacniają obronę Bałtyku

Pięć tureckich myśliwców F-16 i 76 żołnierzy wylądowało 1 sierpnia w estońskiej bazie Ämari, rozpoczynając czteromiesięczną rotację NATO, która potrwa do listopada (Estońskie Siły Obronne, ERR). Zastąpiły kontyngent portugalski. Dla Turcji to pierwsze rozmieszczenie w Estonii w ramach tej misji. Sama rotacja mieści się w natowskiej rutynie. Nowe jest to, jak Estonia opisuje jej sens.

Estońskie siły zbrojne mówią o zmianie jakościowej: bałtycka misja nie ma już polegać wyłącznie na przechwytywaniu podejrzanych samolotów w pobliżu przestrzeni powietrznej sojuszników. Ma także pomagać w powstrzymywaniu ataków z powietrza, jako element zintegrowanego systemu obrony powietrznej NATO (Estońskie Siły Obronne). Estoński nadawca ERR opisuje to jako przejście od Baltic air policing do Baltic air defence, czyli od patrolowania do obrony przestrzeni powietrznej (ERR). Brzmi jak korekta terminologiczna, ale różnica jest zasadnicza. Patrolowanie oznacza poderwanie dyżurnych maszyn, identyfikację nieznanego obiektu i ewentualne eskortowanie go poza strefę ryzyka. Obrona powietrzna zakłada gotowość do zniszczenia celu.

Kto dowodzi, kto podrywa, kto strzela

Misją dowodzi NATO, nie Estonia. Tureckie F-16 stacjonujące w Ämari podlegają Połączonemu Centrum Operacji Powietrznych w Uedem w Niemczech, które zarządza północną strefą natowskiego patrolowania przestrzeni powietrznej (Allied Air Command). Uedem znajduje się w strukturze Sojuszniczego Dowództwa Powietrznego w Ramstein (BMVg). To dowódca w Uedem decyduje o poderwaniu maszyn dyżurnych, a centrum kontroli naprowadza je potem na cel.

Estonia, Łotwa i Litwa weszły do NATO w 2004 r., ale nigdy nie utrzymywały własnych stałych flot myśliwskich. Całodobową ochronę zapewniają im sojusznicy, rotacyjnie rozmieszczający samoloty w bazach bałtyckich (NATO, Allied Air Command). Turcja prowadziła podobne rotacje w Polsce i Rumunii, a tureckie źródła informują o kolejnym rozmieszczeniu w Rumunii planowanym od grudnia (Daily Sabah). W praktyce Ankara jest więc włączana w zabezpieczanie całej wschodniej flanki w ramach natowskiej struktury powietrznej.

Luka w decyzji o użyciu siły

Łańcuch decyzyjny dla patrolowania przestrzeni powietrznej jest dobrze opisany. Trudniejsze pytanie zaczyna się tam, gdzie pojawia się nowa etykieta obrony powietrznej. Jeśli turecki pilot nad Bałtykiem miałby zaatakować nadlatujący obiekt, kto wyda zgodę na strzał? Jak złożą się tu natowskie zasady użycia siły i ewentualne ograniczenia narodowe? Publicznie nie ma decyzji Rady Północnoatlantyckiej, czyli najwyższego organu politycznego NATO, ani dokumentu zasad użycia siły, który wyjaśniałby ten szczegół operacyjny. Zmiana istnieje w języku Estonii i Sojuszu, lecz sam mechanizm autoryzacji użycia siły w scenariuszu obrony powietrznej pozostaje niejawny.

Powód tej zmiany nie jest abstrakcyjny. Rumuńskie ministerstwo obrony podało, że od początku pełnoskalowej wojny w Ukrainie odnotowano 33 wtargnięcia rosyjskich dronów w rumuńską przestrzeń powietrzną, około 50 przypadków znalezienia ich fragmentów na terytorium Rumunii oraz 34 poderwania samolotów w ramach air policing w 2026 r. do 26 lipca (AGERPRES). Rosyjskie drony przekraczały przestrzeń powietrzną państwa NATO, a sojusznicze myśliwce reagowały startem alarmowym. Stara misja obejmowała identyfikację i eskortę. Czy nowa formuła obrony powietrznej daje prawo do czegoś więcej, i pod czyim dowództwem, pozostaje pytaniem bez publicznej odpowiedzi.

Ciągłość zamiast przełomu

Podobny schemat rotacji widać na innych odcinkach flanki. W Litwie misję air policing przejęły Włochy (LRT). Hiszpania wysłała myśliwce F-18 do rumuńskiej bazy Mihail Kogălniceanu (HotNews). Polscy analitycy wojskowi traktują wzmocnienie air policing raczej jako korektę odstraszania niż skok strategiczny (Bankier).

Pięć F-16 w czasowej rotacji nie tworzy regionalnej obrony powietrznej i przeciwrakietowej. Nie rozwiązuje problemu sensorów, zwalczania dronów ani braków w naziemnej obronie powietrznej państw bałtyckich. Daje jednak ciągłość: realne samoloty w realnym dyżurze, brak przerwy w osłonie i politycznie różnorodnych sojuszników wpiętych we wspólny obowiązek pod jednym dowództwem. NATO nadało bałtyckiej misji ambitniejsze brzmienie niż dawne patrolowanie przestrzeni powietrznej. Nie wyjaśniło publicznie najważniejszej części tej zmiany: kto może nakazać użycie siły w scenariuszu obrony powietrznej i według jakich reguł.