Dwa centymetry ratują Cernavodă

W energetyce kryzys rzadko zaczyna się od wielkich liczb. Czasem zaczyna się od kilku centymetrów wody w rzece. 3 sierpnia rumuńscy nurkowie wojskowi wysadzili formację skalną w Dunaju, podnosząc poziom wody w rejonie Cernavodă o około dwa centymetry (Euronews România, Financial Intelligence). Przy Cernavodă, jedynej rumuńskiej elektrowni jądrowej i największym źródle stabilnej energii w kraju, taki przyrost może oznaczać kolejny dzień pracy reaktorów. Dunaj opadał tam o 2-3 cm dziennie, a elektrownia miała według szacunków jeszcze cztery-pięć dni, zanim przepływ stałby się zbyt niski, by zapewnić chłodzenie (AGERPRES).

Węgry pokazały, co dzieje się, gdy wody chłodzącej zaczyna brakować. Paks, elektrownia jądrowa dostarczająca zwykle około połowy krajowej energii elektrycznej (World Nuclear Association), od 27 lipca stopniowo ograniczała pracę po tym, jak poziom Dunaju spadł poniżej wartości potrzebnych dla pomp pobierających wodę z rzeki. 2 sierpnia działał już tylko jeden z ośmiu turbogeneratorów (MVM). Rządy obu państw zwróciły się do przemysłu o ograniczenie zużycia, aby utrzymać dostawy dla gospodarstw domowych.

Inżynieria rzeki

Skała Pârjoaia leżała w pobliżu miejsca, w którym Dunaj rozdziela się na Stary Dunaj, zasilający ujęcie wody chłodzącej dla Cernavodă, oraz odnogę Bala, która przejmowała znaczną część pozostałego przepływu. Detonacja była najbardziej widocznym elementem szerszej operacji. Ekipy pogłębiały zamulony kanał ujęcia, a cztery barki załadowane kamieniem zatopiono jako tymczasową podwodną przegrodę (Curs de Guvernare, Libertatea). Rząd przeznaczył na prace około 7 mln lei. Jak na awaryjną ingerencję hydrotechniczną to kwota niewielka, zwłaszcza w porównaniu z kosztem zastąpienia produkcji Cernavodă importem energii.

Minister energii Radu Miruță mówił o wzroście rzędu 4 cm, gdy fala podniesionej wody przeszła niżej rzeką (Digi24). Cały pakiet działań ma dać 10-12 cm dodatkowego poziomu (HotNews). Problem w tym, że rzeka dalej opada. Hydrolodzy prognozują, że przepływ Dunaju w Baziaș może do 10 sierpnia spaść do 1 350 m³/s, czyli poniżej historycznego minimum 1 400 m³/s z 1985 r. (AGERPRES). Wysadzenie skały kupiło czas. Nie zmieniło hydrologii.

Brakujące megawaty z Węgier stały się problemem cenowym regionu

W jednej ze szczytowych godzin 4 sierpnia Węgry importowały 3 195 MW energii przy krajowej produkcji na poziomie 3 049 MW. Ponad połowa zużywanej energii pochodziła z zagranicy (Portfolio).

Tak nagły popyt na import od razu przeniósł się na ceny w regionie. Sieci Europy Środkowej i Południowo-Wschodniej są połączone aukcjami transgranicznymi: gdy jedno państwo potrzebuje więcej energii, niż samo wytwarza, składa oferty zakupu u sąsiadów, a cena rośnie w powiązanych strefach. 29 lipca ceny dnia następnego, czyli ustalane w aukcjach na dostawę energii kolejnego dnia, w korytarzu węgiersko-serbskim wynosiły średnio 132 EUR/MWh, a w niektórych godzinach dochodziły do 268 EUR/MWh (Serbia Energy). Kontrakty terminowe na następny tydzień wzrosły do 250-263 EUR/MWh (Argus). Zastąpienie 2 GW mocy jądrowych zakupami na rynku spot, w czasie fali upałów i wysokiego zużycia klimatyzacji, musi kosztować. Ceny terminowe pokazały, że uczestnicy rynku nie traktowali tego jako jednodniowego zakłócenia.

Nie każda elektrownia jest tak samo narażona

Bułgarska elektrownia jądrowa Kozłoduj pobiera wodę chłodzącą przez pompownię położoną w głębokiej zatoce, co czyni ją mniej wrażliwą niż otwarty kanał w Cernavodă. Bułgarskie ministerstwo energii poinformowało, że przez co najmniej trzy tygodnie nie spodziewa się istotnego ograniczenia pracy elektrowni (BTA). Najostrzejszy kontrast daje Austria. VERBUND, największy operator hydroenergetyczny w kraju, podał, że w pierwszej połowie 2026 r. produkcja była o 9,8% niższa niż rok wcześniej (VERBUND), a mimo to Austria w czerwcu nadal eksportowała energię (APG). Miała wystarczająco dużo innych źródeł i elastyczności sieciowej, by tę samą suszę wchłonąć bez podobnego napięcia.

Rumunia może kupować kolejne dni barkami, pogłębianiem kanału i pracą saperów. Nie może jednak traktować wody chłodzącej jak problemu do doraźnego rozwiązania, jeśli coraz cieplejsze i coraz niższe lata będą wracać regularnie.