Dwa nazwiska blokują sankcje UE

W unijnych sankcjach wobec Rosji czasem nie rozstrzyga wielka strategia, lecz załącznik z nazwiskami. 3 lipca bułgarski premier Rumen Radew powiedział w parlamencie, że zablokuje 21. pakiet sankcyjny UE, jeśli z czarnej listy nie znikną dwie osoby: patriarcha rosyjskiej Cerkwi prawosławnej Cyryl oraz Wagit Alekpierow, biznesmen związany z bułgarską rafinerią Łukoilu. Radew powołał się na bezpieczeństwo energetyczne i ryzyko zakłóceń w zakładzie w Burgas (BTA, European Pravda). Dwa nazwiska wśród setek wystarczyły, by zatrzymać cały proces.

Sankcje w polityce zagranicznej UE wymagają jednomyślności na podstawie Traktatu o Unii Europejskiej. Zgodę musi wyrazić każdy z 27 rządów (Council sanctions overview). Osoby i firmy objęte restrykcjami trafiają do załączników do aktu prawnego, więc państwo nie musi odrzucać całej konstrukcji pakietu. Wystarczy sprzeciw wobec jednego wpisu. Przy zasadzie jednomyślności taki sprzeciw działa jak pełne weto.

Jak Sofia zatrzymała dokument

Do 9 lipca język Sofii stał się łagodniejszy. Minister obrony Dimitar Stojanow tłumaczył w bułgarskiej telewizji: „To nie jest weto. To są zastrzeżenia, które zgłaszamy po to, by te osoby zostały usunięte z reżimu sankcyjnego” (Fakti). Treść żądania się nie zmieniła. Sofia nadal chciała wykreślenia Cyryla i Alekpierowa. Zmienił się sposób przedstawiania tej samej presji.

Najbardziej prawdopodobny finał to przyjęcie pakietu bez obu nazwisk. Według Pravdy dyplomaci spodziewają się ich cichego usunięcia. W sprawie Cyryla Bułgarię miały poprzeć Włochy, ponieważ Watykan niechętnie patrzy na sankcjonowanie zwierzchnika chrześcijańskiego wyznania (Euromaidan Press).

Taktyka znana innym stolicom

Bułgarski ruch szybko został odczytany w regionie jako metoda negocjacyjna, nie incydent. Słowacki minister spraw zagranicznych Juraj Blanár zadzwonił do swojej bułgarskiej odpowiedniczki i publicznie poparł stanowisko Sofii, mówiąc, że nowy rząd „broni swoich interesów podobnie jak Słowacja” (Teraz). Węgierskie media opisywały sprawę przez pryzmat praktyki Budapesztu, który od lat używa groźby weta do wyciągania ustępstw w sprawach funduszy unijnych i polityki zagranicznej (hir36).

Nie ma dowodów na koordynację Sofii, Budapesztu i Bratysławy. Jest za to wyraźny wzorzec, który Węgry oswoiły w Radzie UE: wykorzystać jednomyślność, wymusić ruch Brukseli, a potem pokazać własnym wyborcom skuteczność. Słowacja traktuje teraz stanowisko Bułgarii jako potwierdzenie, że taka gra jest zwykłym elementem pracy Rady, a nie obstrukcją (ta3).

Gdzie pakiet ustąpił

Spór o dwa nazwiska był tylko jednym z pól nacisku. Gdy projekt trafił do COREPER-u, czyli komitetu stałych przedstawicieli państw członkowskich przygotowującego decyzje ministrów, pakiet stał się zbiorem równoległych targów (Capital.gr, Kyiv Independent).

Grecja, Cypr i Malta naciskały, by zamrożenie pułapu cenowego na rosyjską ropę skrócić z sześciu miesięcy do trzech lub czterech. Mechanizm pułapu pozwala zachodnim firmom żeglugowym, ubezpieczeniowym i finansowym obsługiwać rosyjską ropę tylko wtedy, gdy jest sprzedawana poniżej ustalonej ceny. Ma to ograniczać dochody Moskwy bez wywoływania szoku podażowego na rynku światowym (in.gr). Krótsze zamrożenie ma znaczenie, bo mogłoby otworzyć drogę do podniesienia pułapu, a więc do większych przychodów Rosji z eksportu ropy (Pravda). Wszystkie trzy państwa mają silne sektory morskie, bezpośrednio dotknięte tymi zasadami.

Osobnym kanałem szły naciski Francji i Włoch, które doprowadziły do zawężenia proponowanego zakazu wjazdu dla rosyjskich weteranów wojskowych (Euronews). Kolejnym punktem tarcia były limity importu rosyjskich ryb.

Każde takie wyłączenie uczy stolice, że w ostatniej fazie negocjacji można ochronić wrażliwe nazwiska, sektory albo branże. 21. pakiet najpewniej zostanie przyjęty. Jego treść pokaże jednak nie tyle wspólną ocenę tego, co najmocniej uderza w Moskwę, ile siłę krajowych interesów państw gotowych spowolnić decyzję. System sankcyjny UE może znieść część takich korekt. Nie wytrzyma jednak nieskończonej serii negocjacji, w których końcowy kształt polityki wyznaczają rządy najmniej skłonne do działania. Rada Europejska, czyli forum szefów państw i rządów wyznaczające kierunek Unii, mogłaby wrócić do pytania o jednomyślność w sankcjach. Na razie żaden przywódca tego nie zaproponował.