Ukraina żąda terminu dla unijnych limitów rolnych

Ukraina zgodzi się na czasowe limity sprzedaży produktów rolnych i stopniowe wprowadzenie dopłat z unijnej Wspólnej Polityki Rolnej po wejściu do UE. Nie zaakceptuje jednak ograniczeń bez daty końcowej — powiedział minister rolnictwa Taras Wysocki w rozmowie z POLITICO. Komisja Europejska zaproponowała w tym tygodniu rozważenie takich limitów, nie przesądzając, czy kiedykolwiek wygasną. Od tego, jak zostanie rozstrzygnięta ta kwestia, zależy, co członkostwo Ukrainy będzie oznaczało dla rolników po obu stronach granicy.

Co rzeczywiście zaproponowała Bruksela

W dokumencie przyjętym 6 października KE zaproponowała analizę sposobów „znaczącego ograniczenia wsparcia finansowego i dostępu do rynku dla wrażliwych produktów rolnych” (komunikat Komisji). Nie wskazano w nim konkretnych produktów ani wielkości limitów, nie określono też daty ich wygaśnięcia.

Komisarz UE ds. rozszerzenia Marta Kos powiedziała, że Unia musi chronić swoich rolników. Jak podał Euronews, głównym celem ograniczeń mogłyby być pszenica i inne zboża.

Dokument łączy dwa różne rodzaje ograniczeń. Pierwszy dotyczy sprzedaży. Pełnoprawny członek UE co do zasady może sprzedawać towary na całym jednolitym rynku, ponieważ traktaty unijne zakazują wprowadzania limitów w handlu między państwami członkowskimi (TFUE). Limit sprzedaży wyłączałby wybrane ukraińskie produkty spod tej zasady.

UE ograniczała już import ukraińskiego zboża, ale tylko wtedy, gdy Ukraina pozostawała poza Wspólnotą. W 2023 r. wprowadziła ograniczenia na import czterech upraw do pięciu państw przyfrontowych, a następnie pozwoliła im wygasnąć (Komisja Europejska). Było to ograniczenie na granicy, dotyczące towarów państwa spoza UE, więc niewiele mówi o limitowaniu sprzedaży przez państwo członkowskie.

Drugi rodzaj ograniczeń dotyczy pieniędzy. Zmniejszyłby dopłaty, które ukraińscy rolnicy otrzymują w ramach Wspólnej Polityki Rolnej, czyli unijnego systemu wsparcia dla rolnictwa, ale nie ograniczałby sprzedaży ani o jedną tonę. Obawy budzi skala możliwych wypłat. W 2024 r. Bruegel oszacował, że przy niezmienionych zasadach Ukraina mogłaby otrzymać około 85 mld EUR w ciągu siedmiu lat. Było to wyliczenie, a nie oferta.

W sprawie dopłat UE ma już precedens, a ograniczenie było wówczas czasowe. Rolnicy w krajach, które dołączyły do Unii w 2004 r., początkowo otrzymywali 25 proc. dopłat bezpośrednich przysługujących rolnikom w dotychczasowych państwach członkowskich. Do 2013 r. osiągnęli pełny poziom wsparcia (akt przystąpienia z 2003 r.). Wysocki mówi, że Kijów zaakceptowałby podobny okres przejściowy, pod warunkiem że będzie miał wyraźny koniec.

Kto musi się zgodzić

Dokument Komisji to punkt wyjścia. Zanim jakiekolwiek ograniczenia zaczęłyby obowiązywać, rządy państw członkowskich musiałyby uzgodnić warunki negocjacyjne UE. Ostateczne ustalenia znalazłyby się w traktacie akcesyjnym.

Zgodnie z art. 49 Traktatu o Unii Europejskiej każde państwo członkowskie musi zatwierdzić taki traktat, zgodę musi wyrazić Parlament Europejski, a następnie traktat musi ratyfikować każde państwo (art. 49 TUE). Podpisać go musi również Ukraina. Każda stolica UE ma więc prawo weta, podobnie jak Kijów.

Najwyraźniej presja ujawnia się w Polsce. Polska stacja RMF24 przedstawiła plan jako realizację jednego z kluczowych polskich postulatów i oceniła, że bez niego Polsce trudno byłoby poprzeć członkostwo Ukrainy. To interpretacja tej stacji, a nie oficjalne stanowisko polskiego rządu.

Kto poniósłby koszty limitu sprzedaży

Limit sprzedaży nie chroniłby jednakowo wszystkich uczestników europejskiego rynku rolnego. W 2024 r. unijny import zbóż z Ukrainy był wart 4,4 mld EUR, wynika z Eurostatu. Prawie 80 proc. ukraińskiego zboża trafiło do Hiszpanii, Holandii i Włoch, głównie na paszę i do przetwórstwa (OSW).

Stały limit osłoniłby producentów zbóż przy wschodniej granicy UE. Z kolei gospodarstwa hodowlane i młyny położone dalej na zachód mogłyby ponieść wyższe koszty surowców, zależnie od konstrukcji ograniczeń. Limit dopłat stawia osobne pytanie o podział przyszłego budżetu rolnego UE, którego jeszcze nie ustalono.

Komisja zapowiada, że uwzględni te rozwiązania w projekcie warunków negocjacyjnych dotyczących rolnictwa i funduszy regionalnych (komunikat Komisji). Na razie nie zaproponowano żadnego wiążącego limitu. Z dotychczasowych deklaracji wynika jednak, że stały limit sprzedaży musiałby znaleźć się w traktacie, który Ukraina musiałaby podpisać, a stanowisko ukraińskiego ministra rolnictwa na razie go wyklucza.