Ukraina omija Francję przy Gripenach

Ukraina kupi od szwedzkiego Saaba 20 myśliwców Gripen E/F za 2,5 mld EUR. Równolegle Szwecja przekaże jej 16 starszych maszyn Gripen C/D o wartości 1,9 mld EUR. Decyzję ogłoszono 28 maja w zakładach Saaba w Linköping. To największy pojedynczy zakup uzbrojenia finansowany z unijnego długu, a pieniądze trafią do Sztokholmu, nie do francuskiego Rafale ani do francusko-niemieckiego programu FCAS, który praktycznie się rozpadł.

Dotacja w kostiumie kredytu

Zakup ma zostać sfinansowany z unijnej Ukraine Support Loan, czyli linii kredytowej wartej 90 mld EUR, przyjętej w lutym 2026 r. w ramach wzmocnionej współpracy. Ten mechanizm pozwala grupie państw członkowskich działać wtedy, gdy jednomyślność w całej UE jest niemożliwa. W tym przypadku do programu weszły 24 z 27 państw, omijając weto Węgier. Z całej kwoty 60 mld EUR ma pójść na zakupy wojskowe, a 30 mld EUR na wsparcie budżetowe.

Warunki są dla Kijowa wyjątkowo korzystne. Ukraińskie ministerstwo finansów potwierdza, że odsetki w całości pokrywa UE. Spłata kapitału została powiązana wyłącznie z rosyjskimi reparacjami, czyli z pieniędzmi, które mogą nigdy nie wpłynąć. W praktyce jest to więc dotacja ubrana w formę prawną pożyczki. Komisja Europejska zachowuje kontrolę nad każdym zakupem uzbrojenia przed uruchomieniem środków. Pierwsze w kolejce, już w czerwcu, mają być drony. Kontrakt na Gripeny byłby jednak zdecydowanie największą pojedynczą transakcją.

FCAS się rozpada, Saab wchodzi w lukę

Dwa tygodnie przed ogłoszeniem sprawy Gripenów szef Airbus Defence Michael Schöllhorn wskazał Saaba jako możliwego partnera przy europejskim samolocie bojowym nowej generacji podczas wystąpienia w Sztokholmie. FCAS, czyli francusko-niemiecki program myśliwca szóstej generacji, jako projekt załogowej maszyny jest już w zasadzie martwy. Prezes Dassault Éric Trappier zerwał negocjacje z Airbusem w kwietniu. Airbus proponuje teraz budowę dwóch odrębnych myśliwców, dostosowanych osobno do wymagań Francji i Niemiec.

Saab ma już punkt zaczepienia w niemieckiej obronności: kontrakt wart 1,2 mld EUR na system walki elektronicznej Arexis dla Eurofightera. Umowa z Ukrainą dawałaby mu coś znacznie cenniejszego, czyli bojową weryfikację. Gripen nigdy nie był użyty w pełnoskalowej wojnie. Jeśli sprawdzi się nad Ukrainą, argumenty Saaba w rozmowach z Airbusem staną się dużo mocniejsze.

Prezes Saaba Micael Johansson mówi, że formalne rozmowy z Airbusem się nie toczą. Kierunek zainteresowania jest jednak widoczny.

Co wciąż nie jest domknięte

Formalnego kontraktu nadal nie podpisano. Darowizna 16 maszyn C/D zależy od sfinalizowania zakupu nowszych Gripenów E/F. Problemem jest też silnik. Gripen E korzysta z General Electric F414, więc każdy eksport wymaga zgody USA na podstawie przepisów ITAR, czyli amerykańskich regulacji kontroli eksportu uzbrojenia. Takiej zgody publicznie nie potwierdzono.

Drugim ograniczeniem jest produkcja. Saab buduje około 15 Gripenów rocznie i planuje zwiększyć tempo do 20-30 maszyn. Ramowa umowa z Ukrainą obejmuje łącznie 100-150 samolotów. Przy maksymalnej wydajności oznaczałoby to pięć lat produkcji, o ile wszyscy inni klienci zgodzą się czekać.

Najważniejszym elementem pakietu może okazać się pocisk Meteor. Analityk RUSI Justin Bronk argumentuje, że jest to jedyny zachodni pocisk powietrze-powietrze o zasięgu wystarczającym do zagrożenia Su-34 odpalającym bomby szybujące 60-100 km za linią frontu. Szwedzki minister obrony wymienił Meteora w pakiecie uzbrojenia, ale integracja tego pocisku ze starszymi maszynami C/D nie została potwierdzona.

Francja współprodukuje Meteora, a Rafale lepiej niż Gripen z amerykańskim silnikiem wpisuje się w logikę zakupów „europejskiego” uzbrojenia. Mimo to żaden wysoki rangą francuski urzędnik nie skomentował publicznie faktu, że unijne środki mogą sfinansować szwedzkiego konkurenta. Paryż przez lata budował europejskie instrumenty obronne. Pierwszy duży zakup, który te instrumenty umożliwiają, trafia do Sztokholmu.

O zamknięciu transakcji przesądzą dwie sprawy: czy Waszyngton wyda zgodę ITAR na eksport silnika GE oraz czy pojedyncza linia produkcyjna Saaba będzie w stanie dostarczyć samoloty wystarczająco szybko.