Ukrainie brakuje €23.5bn na obronę

Wojna zaczyna coraz wyraźniej rozbijać się nie o polityczne deklaracje, lecz o kalendarz płatności. Ukraina wykorzystała już środki przewidziane w budżecie obronnym na 2026 r. Wołodymyr Zełenski szacuje brakujące finansowanie na 27 mld USD, czyli ok. 23,5 mld EUR (President of Ukraine, DW Ukraine). Unia ma dla Kijowa pakiet pożyczkowy wart 90 mld EUR, zatwierdzony ostatecznie przez Radę w kwietniu (EEAS/Council). Tyle że w czasie wojny różnica między pieniędzmi zatwierdzonymi a pieniędzmi dostępnymi na rachunku staje się problemem strategicznym.

Zatwierdzone miliardy, opóźniona gotówka

24 sierpnia Komisja Europejska zatwierdziła 6,1 mld EUR na nowe zakupy obronne dla Ukrainy, w tym obronę przeciwlotniczą, amunicję i radary (European Commission). Łączna wartość zaakceptowanych planów zakupowych przekracza już 22 mld EUR. Do końca lipca realnie trafiło jednak do Ukrainy tylko 8,35 mld EUR (European Commission, Brussels Signal).

Wąskie gardło nie leży w samej zgodzie politycznej, lecz w procedurze kontraktowej. Ukraina nie może po prostu wypłacić środków z zatwierdzonej puli. Najpierw musi podpisać umowy z producentami uzbrojenia, następnie przekazać je Komisji do weryfikacji, a dopiero po tej kontroli ruszają płatności (Brussels Signal). Z punktu widzenia nadzoru nad pieniędzmi publicznymi to mechanizm zrozumiały. Z punktu widzenia armii walczącej na froncie oznacza jednak, że miliardy stoją w kolejce administracyjnej, gdy sprzęt jest potrzebny natychmiast.

Pakiet 90 mld EUR dzieli się na 60 mld EUR na zakup uzbrojenia oraz 30 mld EUR wsparcia budżetowego w latach 2026–2027 (EEAS/Council). Ta druga część jest obwarowana warunkami: przed każdą wypłatą Ukraina musi realizować cele reform dotyczące praworządności i walki z korupcją, a w lipcu rządy państw UE te warunki zaostrzyły (European Pravda, Brussels Times).

To rozróżnienie jest kluczowe, bo luka wskazana przez Zełenskiego nie dotyczy wyłącznie broni. Około 20 mld USD ma pokryć żołd i świadczenia dla rodzin poległych żołnierzy. Kolejne 8–10 mld USD jest potrzebne na prefinansowanie zamówień z dostawami sięgającymi początku 2027 r. (DW Ukraine, UA News). Zatwierdzone zakupy, choćby największe, nie finansują bieżących wypłat dla wojska.

Przesunięcie pieniędzy z 2027 r. — i granice tego rozwiązania

Propozycja Zełenskiego jest księgowo prosta: część pieniędzy przewidzianych na 2027 r. należałoby uruchomić już teraz (President of Ukraine). Według stanu na 25 sierpnia Ukraina nie złożyła jednak w tej sprawie formalnego wniosku do Komisji. Rzecznik KE deklarował, że Bruksela jest gotowa pomóc „w możliwie największym zakresie”, ale oficjalnej prośby jeszcze nie otrzymała (Kyiv Independent).

Nawet przyspieszenie wypłat rozwiązałoby tylko problem kalendarza w ramach istniejących 90 mld EUR. Rada Naukowa przy niemieckim Ministerstwie Finansów oszacowała, że po uwzględnieniu całej unijnej obietnicy w latach 2026–2027 może wciąż brakować ok. 45 mld EUR (BMF Scientific Advisory Board). Z wyliczeń Berlina opisywanych przez FAZ wynika z kolei, że Ukraina może potrzebować nawet 70 mld EUR rocznie na obronę, podczas gdy obecna konstrukcja unijna zapewnia ok. 30 mld EUR rocznie na zakupy uzbrojenia (FAZ).

Kto płaci, kto zarabia

Pożyczka ma także reguły dotyczące miejsca produkcji uzbrojenia. Co do zasady nie więcej niż 35% wartości zakupów może pochodzić spoza UE, szerszego Europejskiego Obszaru Gospodarczego i Ukrainy, chyba że Bruksela przyzna wyjątek (Delfi). Dziewięciu ministrów obrony państw UE naciskało na Komisję, by taki wyjątek umożliwił Ukrainie szybki zakup amerykańskich systemów Patriot (Euromaidan Press). Francja chce odwrotnego kierunku: mocniejszych ograniczeń, bo unijna pożyczka ma jednocześnie wzmacniać europejski przemysł obronny (Euronews). Na takiej regule korzystają europejscy producenci uzbrojenia. Ukraińska armia płaci za to wolniejszym dostępem do części sprzętu.

Częściową odpowiedź dają zamrożone rosyjskie aktywa. UE przekazała Ukrainie 8 mld EUR zysków wypracowanych przez ok. 210 mld EUR unieruchomionych aktywów rosyjskiego banku centralnego, z których większość znajduje się w brukselskiej izbie rozliczeniowej Euroclear (European Commission, Council on Foreign Relations). Same zyski są jednak tylko ułamkiem potrzeb. Przejęcie kapitału, do czego wrócił szwedzki minister spraw zagranicznych (Euractiv), rozbija się o stanowisko Belgii. Bruksela nie chce samotnie ponosić ryzyka zwrotu nawet 200 mld EUR, gdyby sąd uznał takie działanie za bezprawne (Kyiv Independent).

Unijna pożyczka działa: do końca lipca wypłacono 11,6 mld EUR. Problem w tym, że tempo wojennych wydatków Ukrainy wyprzedziło harmonogram unijnych płatności, a pozostała luka jest zbyt duża, by zamknęły ją same zgody zakupowe albo zyski z rosyjskich aktywów. Państwa członkowskie muszą więc zdecydować, czy położą na stole nowe pieniądze, czy potraktują 90 mld EUR jako górną granicę europejskiego wsparcia.