Zimowy test Patriotów Ukrainy

Ukraina podała, że 1 sierpnia zestrzeliła jeden z 27 rosyjskich pocisków balistycznych wystrzelonych na Kijów (European Pravda). To dane państwa prowadzącego wojnę, nieweryfikowane niezależnie, ale dziś trudno o bardziej konkretny wskaźnik skali problemu. Ukraińska obrona powietrzna weszła w fazę, w której sama liczba wyrzutni przestaje być najważniejsza. Liczy się dostęp do pocisków przechwytujących. A o tym, czy zdążą dotrzeć przed zimą, rozstrzygają decyzje w Waszyngtonie, nie w europejskich stolicach.

Według szacunków CSIS cytowanych przez Reutersa i The Hill amerykańskie zapasy pocisków przechwytujących do systemu Patriot miały od lutego spaść o ok. 65%, a zapasy pocisków THAAD co najmniej o 38% (The Hill, Reuters). Pentagon tych liczb nie potwierdził, a Biały Dom utrzymuje, że rezerwy są wystarczające, przy produkcji prowadzonej na rekordowym poziomie (Reuters). Ten sam materiał Reutersa wskazywał jednak, że podczas pięciomiesięcznej wojny z Iranem armia USA zużyła praktycznie wszystkie pociski precyzyjne dalekiego zasięgu. Chodziło o broń ziemia-ziemia, nie o przechwytywacze obrony powietrznej. Mechanizm jest jednak podobny: amerykańska produkcja musi równocześnie obsługiwać kilka wojen, kilka teatrów operacyjnych i kilku sojuszników.

Jeden pocisk, jeden strażnik bramy

Przeciw rosyjskim pociskom balistycznym Ukraina potrzebuje przede wszystkim PAC-3 MSE, czyli przechwytywacza do systemu Patriot produkowanego przez Lockheed Martin. Produkcja rośnie: spółka podała, że globalne dostawy w 2025 r. przekroczyły 600 sztuk, a do 2030 r. mają dojść do 2 000 rocznie (Lockheed Martin). Armia USA rozszerzyła kontrakt na PAC-3 MSE do ok. 58,6 mld USD, ale to umowa na siedem lat przyszłej produkcji, nie magazyn pocisków dostępnych tej zimy (US Army). Zwiększanie mocy jest realne. Kalendarz nie odpowiada ukraińskiej potrzebie.

Europejscy sojusznicy płacą coraz więcej, by wejść do kolejki. Mechanizm NATO PURL, w którym państwa finansują pakiety uzbrojenia kupowanego w USA, a najwyższy dowódca wojskowy Sojuszu ustala kolejność dostaw, zebrał już ponad 6 mld USD deklaracji. Największy pojedynczy wkład zadeklarowała Holandia: 500 mln EUR (NATO, Dutch Defence). Niemcy przekazały Ukrainie systemy Patriot i wystąpiły o zakup do 600 pocisków PAC-3 MSE, lecz zasadnicze dostawy mają nadejść dopiero w latach 2028-2029 (Bundesregierung). Europejskie pieniądze wchodzą więc do systemu. O tym, co z niego wychodzi, decyduje Waszyngton. PAC-3 MSE podlega amerykańskim przepisom kontroli eksportu ITAR, które wymagają zgody Departamentu Stanu na transfer pocisków lub licencji produkcyjnych za granicę (eCFR). Trump nie przyznał Ukrainie licencji na produkcję Patriotów (To Brief), a publicznie nie złożył w tej sprawie jednoznacznej deklaracji.

Wschodnia flanka płaci rachunek

Rumunia przekazała Ukrainie baterię Patriot, a teraz czeka na zatwierdzoną przez USA sprzedaż zastępczego systemu za 280 mln USD. Termin i warunki dostawy pozostają w rękach Waszyngtonu (Army Recognition). To zależność bardzo praktyczna: rumuńskie ministerstwo obrony naliczyło od początku wojny 33 przypadki naruszenia przestrzeni powietrznej przez rosyjskie drony (AGERPRES). Bukareszt oddał zdolność, której nie może samodzielnie odtworzyć.

Atak z 1 sierpnia zabił cywilów w Kijowie i uszkodził ambasadę Litwy. Wilno wezwało przedstawiciela rosyjskiej ambasady i złożyło protest, traktując ukraińską lukę w przechwyceniu pocisków jako bezpośredni problem bezpieczeństwa państwa UE i NATO (LRT). W Polsce Donald Tusk nie wykluczał dalszych transferów Patriotów na Ukrainę, natomiast Mateusz Morawiecki domagał się, by żaden polski system nie opuścił kraju (Money.pl). Spór nie jest abstrakcyjny: polskie wzmocnienia obrony powietrznej również pozostają kwestią najbliższych lat, a nie najbliższych miesięcy.

Najmocniejszy argument za zmniejszeniem zależności od USA mają Francja i Włochy. Ich system SAMP/T używa europejskich pocisków Aster 30, jest już rozmieszczony w Ukrainie, a produkcja przyspiesza: Francja, Włochy i Wielka Brytania zamówiły ponad 200 dodatkowych pocisków Aster (MBDA). W ukraińskich warunkach system sprawdził się przeciw pociskom manewrującym i dronom. Nie ma jednak potwierdzonego doświadczenia bojowego przeciw szybkim głowicom balistycznym w fazie powrotu w atmosferę. Europejskie przyspieszenie jest krokiem w stronę autonomii. Nie rozwiązuje problemu nadchodzącej zimy.

Ukraina, Dowództwo Centralne USA, Polska, Rumunia i Niemcy konkurują dziś o ten sam przechwytywacz, z tych samych amerykańskich linii produkcyjnych i pod tymi samymi amerykańskimi regułami eksportowymi. Jeden zestrzelony pocisk na 27 to widoczny koszt tego wąskiego gardła. Europejskie finansowanie może sprawić, że przyszła kolejka będzie mniej dramatyczna. Nie zmienia jednak tego, kto nią zarządza. Tej zimy ukraińska obrona przed pociskami balistycznymi jest mniej problemem europejskich pieniędzy, a bardziej amerykańskiej decyzji o podziale zasobów. Publicznej gwarancji takiej decyzji z Waszyngtonu wciąż nie ma.