Ukraina potrzebuje pieniędzy na zimowe drony

Europa zadeklarowała w tym roku Ukrainie znaczne środki. Kijów twierdzi jednak, że pieniądze na zimowe drony muszą trafić do producentów w ciągu kilku tygodni. 25 września Wołodymyr Zełenski powiedział, że około jednej trzeciej 27 mld dolarów luki w ukraińskim budżecie obronnym potrzeba na drony, które mają być używane w styczniu, lutym i marcu 2027 r. Zamówienia trzeba opłacić w październiku i listopadzie (Interfax-Ukraine, Hromadske). Żaden z przeanalizowanych tu komunikatów UE ani państw członkowskich nie wskazuje, by takie płatności już realizowano.

Termin wyznaczają fabryki

Luka finansowa nie pojawiła się we wrześniu. Zełenski sygnalizował ją już 21 sierpnia, po tym jak Kijów przeznaczył na bieżące potrzeby wojskowe pieniądze zaplanowane na dalszą część roku (DW). Wtedy opisywaliśmy, jak ta luka obciążała unijne plany pożyczek na czas wojny (To Brief).

We wrześniu pojawił się konkretny termin. Jak mówi Zełenski, producent zamawia komponenty i rezerwuje moce produkcyjne dopiero po opłaceniu zamówienia. Jeśli tak jest, pieniądze, które dotrą w grudniu, sfinansują drony przybywające już po zimowych miesiącach, na które miały być przeznaczone (Hromadske). To prognoza niedoboru, a żaden dostawca nie opublikował harmonogramu potwierdzającego podawany przez Zełenskiego czas realizacji zamówień.

Duże deklaracje, wolniejsze wypłaty

Największym źródłem finansowania jest unijna Pożyczka Wsparcia dla Ukrainy. Rada UE, w której rządy państw członkowskich podejmują decyzje, sfinalizowała ją w kwietniu: 90 mld EUR na lata 2026–2027, z czego 60 mld EUR przeznaczono na zakupy obronne (EEAS).

Limit na dwa lata nie oznacza pieniędzy już dostępnych na koncie. 26 września Biuro Prezydenta Ukrainy podało, że Kijów otrzymał z pożyczki 8,4 mld EUR, a do końca 2026 r. spodziewa się kolejnych 28 mld EUR (President of Ukraine). Tylko pierwsza kwota już wpłynęła.

Część pożyczki ma trafić na drony. Jak podał Brussels Signal, we wrześniu Komisja Europejska zatwierdziła odstępstwa pozwalające Ukrainie finansować z pożyczki własne drony, nawet jeśli zawierają więcej komponentów spoza Europy, niż normalnie dopuszczają przepisy (Brussels Signal). Dzięki temu więcej zamówień kwalifikuje się do finansowania, ale pula środków się nie zwiększa. Kijów osobno wymienia transzę pożyczki w wysokości 3,9 mld EUR przeznaczoną na zakupy dronów (President of Ukraine). Żaden z tych komunikatów nie podaje podpisanych umów ani terminów płatności.

Zełenski chciałby, by część pieniędzy przewidzianych z pożyczki na 2027 r. trafiła do Ukrainy jeszcze w 2026 r. Publicznie zaapelował o to w sierpniu, ale rzecznik Komisji Europejskiej powiedział 25 sierpnia, że Kijów nie złożył formalnego wniosku (Kyiv Independent). Zełenski ponowił apel, ostrzegając, że zamówienia trzeba opłacić w październiku i listopadzie (UNN). Żaden przedstawiciel Komisji nie zatwierdził publicznie wcześniejszej wypłaty ani nie podał terminu przelewu.

Pieniądze, które w większości pokrywają koszty wcześniejszej pomocy

Druga duża zapowiedź padła tego samego dnia co ostrzeżenie Zełenskiego. Europejski Instrument na rzecz Pokoju to fundusz poza budżetem UE, do którego wpłacają państwa, by rozliczać między sobą koszty pomocy wojskowej. 25 września ambasadorzy państw UE zgodzili się uwolnić z niego 6,6 mld EUR, które Węgry blokowały przez lata (Euronews, Euractiv).

Większość tej kwoty dotyczy już udzielonej pomocy. Około 4,7 mld EUR zwróci rządom koszty wysłanej wcześniej broni, 900 mln EUR sfinansuje unijną misję szkolącą ukraińskich żołnierzy, a tylko 1 mld EUR przeznaczono na nowe wspólne zakupy (Euractiv). Szefowa unijnej dyplomacji Kaja Kallas powiedziała, że niektóre rządy mogą przekazać zwrócone pieniądze Ukrainie, ale nie podała wiążących kwot ani harmonogramu (Kyiv Independent).

Pomoc poszczególnych państw może być przekazywana Ukrainie bardziej bezpośrednio, ale najnowszy przykład nie odpowiada na tę konkretną lukę. Pakiet Danii z 22 września, wart około 1,8 mld koron duńskich, jest przeznaczony głównie na obronę powietrzną i nie wskazuje dostawcy dronów ani partii, która miałaby zostać dostarczona (Danish Foreign Ministry).

Przytoczone komunikaty nie potwierdzają, że zamówienia na zimowe drony dla Ukrainy opłacono na czas. Jest jedno zastrzeżenie: umowy mogą istnieć, choć nie zostały upublicznione. Ministerstwo obrony Ukrainy i Komisja Europejska mają dane, które pozwoliłyby to rozstrzygnąć; publiczne zestawienie podpisanych i opłaconych kontraktów na drony umożliwiłoby ocenę postępów. Samo opublikowanie takiego zestawienia nie wyprodukuje jednak dronów. Zgodnie z terminem wskazanym przez Zełenskiego, zależy to od zapłaty producentom przed końcem listopada (Interfax-Ukraine).