Ukrainy zabrakło w wiedeńskim kanale

Wojny nie kończy się przy stole, przy którym nie ma państwa walczącego o własne terytorium. Dlatego lipcowe spotkanie w Wiedniu, opisane przez Bloomberga, jest politycznie istotne nawet wtedy, gdy nie miało formalnego mandatu. Byli wysocy urzędnicy z Wielkiej Brytanii, Francji i Niemiec mieli rozmawiać tam z niezidentyfikowanym rosyjskim rozmówcą o warunkach ewentualnych negocjacji pokojowych w sprawie wojny w Ukrainie. Żaden rząd nie przyznał się do organizacji spotkania, rosyjskiego uczestnika nie ujawniono. To klasyczna szara strefa dyplomacji nieoficjalnej: rozmowa o zakończeniu wojny prowadzona poza jej głównym uczestnikiem.

Byli urzędnicy, bez formalnego mandatu

Bloomberg wskazał trzech zachodnich uczestników. Tim Barrow był doradcą ds. bezpieczeństwa narodowego Wielkiej Brytanii. Markus Ederer pełnił funkcję niemieckiego sekretarza stanu i ambasadora UE w Rosji. Pierre Vimont to doświadczony francuski dyplomata, były sekretarz generalny Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych, czyli unijnego zaplecza dyplomatycznego. Każdy z nich ma biografię, która z perspektywy Moskwy czyni go rozpoznawalnym i potencjalnie wiarygodnym rozmówcą.

Spotkanie miało zostać zorganizowane przez Centre for Humanitarian Dialogue, szwajcarską organizację zajmującą się mediacją w konfliktach (Bloomberg). Ederer i Vimont zasiadają w jej radzie (Gândul). To ważny szczegół, bo zaciera granicę między prywatnym udziałem byłych urzędników a działaniem w roli nieformalnych zasobów dyplomatycznych uznanej organizacji mediacyjnej.

Po stronie rosyjskiej pozostaje luka. Korespondent n-tv Rainer Munz spekulował, że uczestnikiem mógł być Aleksandr Wołoszyn, były szef administracji Kremla, ale przedstawił to jako możliwość, nie potwierdzoną informację (n-tv). Rzecznik Kremla Dmitrij Pieskow nie odpowiedział na prośbę Bloomberga o komentarz.

Rządy się dystansują, ale kanału nie zamykają

Stolice państw, z których pochodzili uczestnicy, odcięły się od rozmów. Niemieckie MSZ poinformowało, że nie miało o nich wiedzy („keine Kenntnis”) i że nie były one prowadzone ani w imieniu rządu, ani w koordynacji z nim (Berliner Zeitung). Francja odmówiła komentarza (Challenges). Wielka Brytania ograniczyła się do ogólnej deklaracji poparcia dla „sprawiedliwego i trwałego pokoju”, nie odnosząc się do roli byłych urzędników (The Moscow Times).

Ten dystans nie oznacza jednak zamknięcia kanału. Jak wyjaśniał Telegrafi, takie spotkania nie wiążą rządów, ale pozwalają byłym urzędnikom testować możliwe rozwiązania, które później mogą trafić do obecnych decydentów. Dla Londynu, Paryża i Berlina to wygodna konstrukcja: daje możliwość zaprzeczenia formalnemu udziałowi. Dla Moskwy oznacza natomiast kanał kontaktu z ludźmi, którzy dobrze znają zachodnie procesy decyzyjne.

Wschód widzi ostrzeżenie

We Francji i w Niemczech Wiedeń opisywano głównie jako próbę dyplomatycznego rozpoznania. W Polsce ten sam epizod odczytano jako sygnał ryzyka.

Były ambasador RP Jerzy Marek Nowakowski nazwał spotkanie „niedobrym sygnałem”. Argumentował, że kanał rozmów z Moskwą nie leży w polskim interesie, a nieobecność Polski „nam nie służy” (Fakt). Onet połączył Wiedeń z osobnym spotkaniem w Baku z początku lipca, gdzie rozmawiali inni byli urzędnicy z Niemiec i Rosji. Dwa nieformalne spotkania w jednym miesiącu, oba z udziałem byłych niemieckich urzędników, oba bez Ukrainy i państw wschodniej flanki: powtórzenie sprawia, że trudno mówić wyłącznie o incydencie.

Wiedeń nastąpił też krótko po tym, jak Wielka Brytania i Francja, współprzewodniczące Koalicji Chętnych, czyli formatu wojskowego wsparcia Ukrainy, potwierdziły, że każdy pokój musi zakładać „pełny i stały udział” Ukrainy. Lipcowa deklaracja kijowska ujęła tę zasadę jeszcze prościej: żadnych decyzji dotyczących Ukrainy nie można podejmować bez Ukrainy.

W Wiedniu żadnej decyzji nie podjęto. Samo badanie warunków przyszłych rozmów pokojowych pod nieobecność Ukrainy i przy anonimowym rosyjskim rozmówcy sprawdza jednak wytrzymałość zasady, która miała przed taką praktyką chronić. Trzy największe europejskie państwa nie mogą bez końca powtarzać, że nic nie wydarzy się bez Kijowa, jeśli równocześnie nie wyjaśniają, czy ich byli wysocy urzędnicy sondują stanowisko Moskwy poza wiedzą Ukrainy. Kijów i wschodnia flanka mają prawo wiedzieć, co takie kanały wytwarzają i kto, jeśli ktokolwiek, dał im polityczne przyzwolenie.