Niewykryty dron eksplodował w jeziorze

Rankiem 23 maja uzbrojony bezzałogowiec wleciał z Białorusi w łotewską przestrzeń powietrzną, przeleciał ok. 20 km nad terytorium NATO i spadł do jeziora Drīdzis we wschodniej Łotwie. Przy uderzeniu eksplodował. Nikt nie został ranny. Łotewskie Narodowe Siły Zbrojne przekazały agencji LETA, że ich czujniki nie wykryły drona. O wybuchu poinformowali policję mieszkańcy. Ostrzeżenia rozsyłanego bezpośrednio na telefony komórkowe nie było.

Miesiąc naruszeń

Jezioro Drīdzis stało się kolejnym punktem na mapie incydentów, które od kilku tygodni testują obronę powietrzną państw bałtyckich. 7 maja dron uderzył w skład paliw w Rzeżycy, doprowadzając do dymisji ministra obrony, a ostatecznie do upadku rządu. Łotwą kieruje dziś gabinet tymczasowy, a następnej koalicji nie widać. 17 maja dron wleciał w przestrzeń powietrzną Litwy i został zauważony przez cywilów, nie przez wojskowy radar. Finlandia 15 maja krótko zamknęła południową część swojej przestrzeni powietrznej po ostrzeżeniach o nadlatującym uzbrojonym bezzałogowcu.

Jeden przypadek zakończył się przechwyceniem. 19 maja estoński radar śledził drona nadlatującego ze wschodu. NATO poderwało rumuńskie F-16 stacjonujące na Litwie, a pojedynczy pocisk powietrze-powietrze zestrzelił maszynę nad estońskim polem. Trzy państwa skoordynowały działania w ciągu 70 minut. Różnica polegała na tym, że estońskie sensory zobaczyły cel. Na Łotwie i Litwie tak się nie stało.

System na bombowce, zagrożenie z dronów

NATO utrzymuje nad Bałtykiem rotacyjne dyżury myśliwców w ramach Air Policing, czyli pokojowej misji identyfikowania i eskortowania samolotów naruszających przestrzeń sojuszu. Ten system projektowano z myślą o rosyjskich bombowcach sprawdzających reakcję obrony państw nordyckich, a nie o małych dronach lecących na wysokościach, na których klasyczne radary często tracą skuteczność.

21 maja prezydenci trzech państw bałtyckich wezwali NATO do przejścia na misję obrony powietrznej, z uprzednią zgodą na zestrzeliwanie zagrożeń bez każdorazowej decyzji politycznej. Taka zmiana wymaga jednomyślności wszystkich 32 państw NATO. Decyzji nie podjęto. Sekretarz generalny Rutte przedstawia lipcowy szczyt w Ankarze raczej jako przegląd obrony przed dronami niż moment zmiany mandatu.

Rządy krajowe działają szybciej. Donald Tusk ostrzegł, że groźba prowokacji na wschodniej flance NATO „staje się faktem”, a Warszawa buduje własną tarczę antydronową przy granicy. Litwa zaczęła rozmieszczać radary Giraffe 1X firmy Saab do wykrywania celów na małych wysokościach, w paśmie od 30 do 300 metrów, czyli tam, gdzie poruszają się tego typu maszyny. Integracja potrwa jednak miesiące. Odpowiedź zbiorowa zostaje w tyle za krajowymi.

Miliardy na pociski, grosze na ostrzeganie

Słabość nie dotyczy tylko wojska. Równie wyraźna jest luka między wydatkami na sprzęt a przygotowaniem ludności cywilnej. Łotwa negocjuje wielomiliardową pożyczkę obronną z UE na uzbrojenie. Jednocześnie unijne prawo telekomunikacyjne zobowiązywało wszystkie państwa członkowskie do uruchomienia mobilnych systemów ostrzegania publicznego do czerwca 2022 r. W połowie 2025 r. siedem państw wciąż nie spełniało tego wymogu, w tym Łotwa i Finlandia. Komisja Europejska nie wszczęła wobec nich postępowań.

Łotwa wysłała pierwszy w historii testowy komunikat cell broadcast w lipcu 2025 r., przy okazji ostrzeżenia pogodowego. System pozostaje wdrożony tylko częściowo. Gdy dron uderzył w jezioro Drīdzis, mieszkańcy nie dostali automatycznego alertu. Usłyszeli eksplozję i sami zadzwonili na policję.

Rząd Łotwy upadł po ataku na skład paliw w Rzeżycy. Trzy tygodnie później gabinet tymczasowy obserwował już skutki kolejnego uzbrojonego drona, który wleciał w przestrzeń kraju niezauważony.