Nietrafione ulgi pochłaniają 72% pomocy energetycznej

Europejskie rządy przeznaczyły na pomoc energetyczną w 2026 r. 11 mld EUR. Ponad 72% tej kwoty trafia jednak na instrumenty powszechne, a nie do gospodarstw najbardziej narażonych na wzrost cen (Bruegel). Obniżki VAT i akcyzy na paliwa zmniejszają rachunek wszystkim, niezależnie od dochodu. Ministrowie finansów strefy euro, spotykający się 23 maja w Nikozji, wezwali do pomocy „celowanej i tymczasowej” (Cyprus Mail). Dotychczasowe wydatki pokazują coś przeciwnego.

Równe cięcie podatku bardziej pomaga zamożnym

Zamknięcie cieśniny Ormuz pod koniec lutego zdjęło z globalnego rynku ropy około 10,5 mln baryłek dziennie. Brent w kwietniu doszedł do 138 USD, a potem ustabilizował się w okolicach 110 USD (EIA, Fortune). Europejskie ceny gazu w ciągu kilku tygodni wzrosły o 56% (ECCO).

Rządy sięgnęły po najszybszy instrument. Hiszpania obniżyła VAT na paliwa z 21% do 10%. Niemcy zmniejszyły podatek energetyczny od paliw o 14 centów za litr, co kosztuje budżet federalny 1,6 mld EUR w ciągu dwóch miesięcy (Bundesregierung). Niemiecki instytut ifo i Monopolkommission, czyli tamtejszy organ ds. konkurencji, potwierdziły, że obniżka rzeczywiście dotarła do konsumentów: ceny na stacjach spadły o pełną kwotę. Włochy zmniejszyły akcyzę paliwową.

Problem zaczyna się przy podziale korzyści. Płaska obniżka podatku daje większą oszczędność tym gospodarstwom, które zużywają więcej energii: mają większe domy, dłuższe dojazdy i więcej samochodów. MFW wskazywał, że powszechne subsydia cenowe są regresywne, czyli większą realną korzyść przynoszą gospodarstwom zamożniejszym niż biedniejszym (IMF). Analiza ETUI pokazała z kolei, że wiele gospodarstw niewymagających wsparcia dostało hojne transfery, podczas gdy rodziny o niskich dochodach nadal nie były w stanie pokryć dodatkowych kosztów (ETUI).

Instrumenty celowane istnieją, ale pozostają wyjątkiem. Grecki Fuel Pass daje 25-60 EUR miesięcznie gospodarstwom o dochodzie poniżej 35 000 EUR (Ethnos). Francja podwoiła limit pracowniczej premii paliwowej do 600 EUR rocznie; jest to wolna od podatku wypłata, którą firmy mogą zaoferować pracownikom, choć udział pracodawców pozostaje dobrowolny (Le Figaro). W całej UE tylko cztery państwa wprowadziły rozwiązania skierowane konkretnie do gospodarstw wrażliwych (Bruegel).

Drogie subsydia, puste budżety

Szerokie cięcia podatków zderzają się z coraz ciaśniejszą sytuacją finansów publicznych. Deficyt Niemiec sięga 3,7-4,25% PKB (INSM). We Francji wynosi 5,1% (IMF). Liczba państw strefy euro objętych procedurą nadmiernego deficytu, czyli unijnym trybem dyscyplinowania krajów przekraczających próg 3% PKB, ma w tym roku wzrosnąć z 10 do 13 (Cyprus Mail).

Premier Włoch Giorgia Meloni próbowała wyłączyć wydatki energetyczne z kalkulacji deficytu, tak jak wcześniej wydzielono część wydatków obronnych. Publicznie nie poparło jej żadne inne państwo członkowskie (Euronews). Propozycja nie przeszła, ale dobrze pokazała napięcie polityczne: rządom łatwiej domagać się zmiany księgowania niż zmienić samą konstrukcję pomocy.

Dziewięć dni czerwca

Hiszpańskie obniżki VAT na energię elektryczną i gaz wygasają 1 czerwca; oczekiwany wzrost cen to odpowiednio 9,9% i 11,7% (Spain in English). Włoska obniżka podatku paliwowego kończy się 6 czerwca. 11 czerwca EBC, czyli Europejski Bank Centralny ustalający stopy procentowe dla 20 państw strefy euro, podejmie decyzję w sprawie kosztu pieniądza, a inwestorzy spodziewają się podwyżki (CNBC). Niemiecka ulga obowiązuje do 30 czerwca.

Podwyżka stóp nie zwiększy podaży ropy, ale przy inflacji w strefie euro na poziomie 3% i celu EBC wynoszącym 2% bankowi centralnemu trudno będzie pozostać bezczynnym (ECB). Jeżeli subsydia wygasną w tym samym czasie, gdy wzrosną koszty kredytu, gospodarstwa o niższych dochodach zapłacą więcej zarówno za energię w domu, jak i za kredyt w banku. Eurogrupa uzgodniła w Nikozji zasady, ale nie stworzyła mechanizmu wspólnego wyjścia z ulg. Każde państwo samo zdecyduje, kiedy odłączyć wsparcie. Pierwszy termin przypada za dziewięć dni.