USA uderzają w serwis ASML w Chinach

ASML jest europejską firmą o globalnym znaczeniu, ale granice jej swobody coraz częściej wyznacza Waszyngton. Projekt amerykańskiej ustawy rozszerzyłby kontrolę eksportu na holenderskiego producenta maszyn litograficznych, bez których nie da się wytwarzać najbardziej zaawansowanych półprzewodników. Spór dotyczy tego, kto ma decydować, co ASML sprzedaje, serwisuje i modernizuje: rząd w Hadze czy Kongres USA.

Co produkuje ASML i dlaczego Chiny tego potrzebują

ASML buduje maszyny litograficzne, czyli urządzenia wykorzystujące skupione światło do nanoszenia mikroskopijnych wzorów obwodów na krzemowe wafle. Najbardziej zaawansowane systemy, EUV, od angielskiego extreme ultraviolet, są produktem bez konkurencji. Żadna inna firma nie potrafi ich dziś wytwarzać, a bez EUV nie powstają najmocniejsze układy scalone.

Chiny były w ostatnich latach najszybciej rosnącym rynkiem ASML. Według danych branżowych holenderska firma zarobiła tam przez trzy lata ok. 27 mld EUR, a mimo wcześniejszych ograniczeń forsowanych przez USA Chiny nadal odpowiadają za szacowane 19-20% oczekiwanych przychodów (ad-hoc-news, Reuters). To właśnie ten strumień pieniędzy nadaje nowej ustawie ciężar gospodarczy.

MATCH Act, przedstawiony w Izbie Reprezentantów i Senacie w kwietniu 2026 r., miałby zapisać w prawie i rozszerzyć amerykańskie restrykcje dotyczące dostępu Chin do sprzętu półprzewodnikowego (ChinaTalk, Broadband Breakfast). Projekt nie jest jeszcze ustawą. Waszyngton już jednak używa go jako narzędzia nacisku.

19 czerwca sekretarz handlu Howard Lutnick przedstawił ASML ostrzejszy zarzut: według strony amerykańskiej jedna z czołowych maszyn EUV mogła trafić do Chin. ASML temu zaprzeczył, wskazując, że globalna flota 314 działających systemów EUV jest monitorowana i żadnego z nich nie ma w Chinach (Reuters, Boursorama). Na razie nie ma ustalenia organów kontrolnych, które potwierdzałoby tę tezę.

Prawdziwą bronią jest serwis

USA mogą sięgać po holenderską firmę dzięki zasadzie Foreign Direct Product Rule. W uproszczeniu pozwala ona Waszyngtonowi ograniczać sprzedaż produktu wytworzonego za granicą, jeżeli powstał z użyciem określonej amerykańskiej technologii albo sprzętu. Ponieważ amerykańskie komponenty i własność intelektualna są głęboko wpisane w globalny łańcuch półprzewodników, reguła działa daleko poza terytorium USA (Handelsblatt, Techzine).

MATCH Act poszedłby dalej, uderzając w serwis maszyn już zainstalowanych w chińskich fabrykach. Tu mechanizm jest dla Chin szczególnie dotkliwy. Takie urządzenia wymagają stałej pracy inżynierów w terenie, części zamiennych, aktualizacji oprogramowania i kalibracji. Gdy kalibracja się rozjeżdża, z jednego wafla wychodzi mniej sprawnych chipów, a jakość produkcji szybko spada. Według szacunków branżowych przychody ASML z obsługi zainstalowanej bazy maszyn sięgnęły w 2025 r. ok. 8,2 mld EUR (36Kr). Zakaz serwisu odciąłby powtarzalne, wysokomarżowe przychody, a jednocześnie stopniowo pogarszałby zdolności chińskich fabryk.

Kto traci w Europie

Pieniądze, które ASML zarabia w Chinach, nie zostają wyłącznie w Holandii. Finansują sieć badań łączącą ASML, belgijski instytut imec i największych producentów chipów (imec). Mniejszy strumień przychodów oznaczałby słabsze finansowanie prac badawczo-rozwojowych dokładnie wtedy, gdy unijny European Chips Act ma budować europejskie zdolności w półprzewodnikach (Akcie.cz).

Osobny problem ma niemiecki przemysł samochodowy. Wiele chipów motoryzacyjnych powstaje na starszych maszynach DUV, czyli deep ultraviolet, mniej zaawansowanych niż EUV, ale potencjalnie również objętych restrykcjami MATCH Act. Jeżeli chińskie fabryki stracą dostęp do serwisu DUV, napięcia mogą pojawić się w dostawach dojrzałych układów wykorzystywanych w autach, robotach przemysłowych i elektronice fabrycznej. To nie oznacza automatycznego powrotu niedoborów z lat 2021-2023, ale zwiększa takie ryzyko.

Sam prezes ASML ostrzegał, że zbyt twarde embarga mogą przynieść odwrotny skutek i przyspieszyć chiński program litograficzny zamiast go zatrzymać (BFM Business). Francuska diagnoza jest jeszcze bardziej bezpośrednia: Europa może mieć strategicznego czempiona, a mimo to nie mieć suwerenności, jeśli reguły jego działania powstają w Waszyngtonie (FrenchWeb).

Holenderski minister handlu Sjoerd Sjoerdsma pojechał 23 czerwca do Waszyngtonu, by lobbować przeciwko MATCH Act, choć równocześnie Holandia dołączyła do prowadzonej przez USA inicjatywy łańcuchów dostaw AI Pax Silica (Boursorama). Ta podwójna decyzja dobrze pokazuje położenie Hagi. Holandia nie może wyjść z amerykańskiej architektury bezpieczeństwa, ale nie może też oddać Waszyngtonowi prawa weta wobec swojej najcenniejszej firmy. Posiadanie ASML znaczy mniej, jeśli Europa nie decyduje, kiedy ASML sprzedaje, serwisuje i modernizuje własne maszyny.