USA nakładają sankcje na ICC, płatności trwają

9 października Waszyngton objął sankcjami samą instytucję Międzynarodowego Trybunału Karnego (MTK). Zamrożeniu podlega każde mienie Trybunału znajdujące się w USA lub pod kontrolą Amerykanów (OFAC, MTK). Czasowe zezwolenie pozwala jednak legalnie realizować bieżące płatności powiązane z USA do 7 kwietnia 2027 r. (OFAC General License 13). O jego przedłużeniu zdecyduje Waszyngton. Europejscy partnerzy Trybunału wyrazili poparcie, ale publicznie nie wskazali, kto miałby obsługiwać jego finanse po wygaśnięciu zezwolenia.

USA wcześniej nałożyły sankcje na poszczególnych sędziów i prokuratorów MTK. W ubiegłym miesiącu informowaliśmy o przygotowaniach do objęcia sankcjami samej instytucji (To Brief).

Sekretarz stanu Marco Rubio mówi, że celem wpisania na listę jest powstrzymanie Trybunału przed działaniami wobec obywateli USA i ograniczenie jego zasobów (Departament Stanu USA). USA nie przystąpiły do Statutu Rzymskiego, traktatu powołującego MTK. Nie uznają jurysdykcji Trybunału wobec obywateli państw, które nie są stronami tego traktatu, takich jak USA i Izrael.

Trybunał odpowiada argumentem terytorialnym: jego statut pozwala badać zbrodnie popełnione na terytorium państwa członkowskiego, niezależnie od obywatelstwa sprawcy. MTK nazywa sankcje atakiem na praworządność i zapowiada kontynuowanie wszystkich spraw (MTK).

Co obejmuje sześciomiesięczne zezwolenie

W dniu wpisania MTK na listę OFAC, biuro resortu skarbu USA zarządzające sankcjami, wydał cztery licencje ogólne, czyli szerokie wyjątki od zakazu (OFAC). Obejmują one wyłącznie transakcje powiązane z USA: z udziałem Amerykanów lub amerykańskich firm, a także pieniądze przepływające przez USA.

Najszersza z nich, General License 13, obejmuje płatności niezbędne do bieżącego funkcjonowania Trybunału. To między innymi składki państw członkowskich, wynagrodzenia, ubezpieczenie zdrowotne i czynsz. Zezwolenie obowiązuje do 7 kwietnia 2027 r. (OFAC General License 13).

Po tej dacie płatności stracą ochronę, chyba że Waszyngton przedłuży zezwolenie. Karta informacyjna Departamentu Stanu, opublikowana ponownie przez Forth, przedstawia ten okres jako czas, w którym państwa członkowskie MTK mogą rozwiać amerykańskie zastrzeżenia w drodze dyplomacji (karta Departamentu Stanu w serwisie Forth). Waszyngton ustanowił zarówno zakaz, jak i termin wygaśnięcia zezwolenia; sam zdecyduje, czy go przesunąć.

Dlaczego zezwolenie nie zatrzymuje dostawców

Zezwolenie sprawia, że usługa jest legalna. Nie zobowiązuje jednak dostawcy do jej świadczenia. Banki, ubezpieczyciele i firmy dostarczające oprogramowanie, które mają spółki zależne lub aktywa w USA albo korzystają z banków korespondentów, mogą uznać, że ryzyko jest zbyt duże. Banki korespondenci to partnerzy obsługujący płatności międzynarodowe.

Trybunał stracił już jednego dostawcę. Umowa ubezpieczenia zdrowotnego z francuską firmą AXA zakończyła się za obopólną zgodą 1 października; obie strony obawiały się rozszerzenia sankcji (Reuters). Do rozstania doszło, zanim sankcjami objęto samą instytucję.

Reuters informował również, że Trybunał zapewnił sobie alternatywną obsługę bankową i ubezpieczeniową (Reuters). Nowa lista sankcyjna nie została jeszcze sprawdzona w praktyce. Trwałość tych rozwiązań pozostaje więc niewiadomą.

Poparcie Europy i granice jej jedynego narzędzia prawnego

Osiem rządów odrzuciło sankcje 9 października. Wśród nich były Kanada i Japonia, jedyne państwa spoza Europy w tym gronie (wspólne oświadczenie). W oświadczeniu nie wskazano wspólnego banku, gwarancji ani ubezpieczyciela dla Trybunału.

Siedziba MTK znajduje się w Holandii. Premier Rob Jetten nazwał sześciomiesięczne okno niezbędnym czasem na dialog i zapowiedział, że Holandia rozważy z sojusznikami środki odwetowe (rząd Holandii). Nie wskazał banku gotowego obsługiwać płatności Trybunału.

Belgia oczekuje dalszych działań. Minister spraw zagranicznych Maxime Prévot zwrócił się do UE o ochronę europejskich firm za pomocą Statutu Blokującego i wpisał sprawę MTK do porządku obrad unijnych ministrów spraw zagranicznych na 12 października (belgijskie MSZ).

Ministrowie mogą wywierać presję, ale decyzję podejmuje Komisja Europejska. Statut Blokujący zakazuje unijnym firmom stosowania się do wymienionych w nim sankcji państw trzecich. Obecnie obejmuje amerykańskie sankcje dotyczące Kuby i Iranu. Dodać do niego sankcje wobec MTK może wyłącznie Komisja (EUR-Lex).

Nawet rozszerzenie statutu nie rozwiąże wszystkiego. Nie ochroni aktywów firmy w USA i nie zmusi banku do obsługi Trybunału. To ten sam problem, który doprowadził do odejścia AXA.

Układ sił pozostaje nierówny. Waszyngton kontroluje zezwolenie na płatności MTK powiązane z USA i zdecyduje, czy będzie ono obowiązywać po 7 kwietnia. Europejskie rządy poparły Trybunał, ale ich publiczne deklaracje nie wskazują, kto osłoni dostawców usług, gdy zezwolenie wygaśnie. Komisja Europejska musi teraz zdecydować, czy rozszerzyć Statut Blokujący. Nawet wtedy Trybunał będzie zależał od tego, czy banki i ubezpieczyciele zechcą pozostać jego partnerami.