US Pentagon odwołał rozmieszczenie 4,000 żołnierzy w Polsce bez konsultacji z sojusznikami

8 maja Pentagon wysłał do Sztabu Generalnego WP niejawną wiadomość: planowane rozmieszczenie w Polsce niemal 4 000 amerykańskich żołnierzy zostało anulowane. Problem w tym, że mail przez dwa dni pozostał nieotwarty. Zgodnie z polskimi procedurami dostęp do niego miał osobiście tylko szef Sztabu Generalnego WP gen. Wiesław Kukuła, który był wtedy w podróży (Onet, Rzeczpospolita). Gdy informacja trafiła wreszcie do właściwych odbiorców, polskie media pisały już o sprawie za Army Times.

Ta historia nie sprowadza się do zaniedbanego maila w wojskowej skrzynce. Pokazuje raczej, jak krucha jest realna procedura konsultacji w sprawach, które dla wschodniej flanki NATO mają znaczenie strategiczne. Waszyngton zmienił plan obecności wojskowej przy granicy z Rosją, a formalnym kanałem powiadomienia okazała się rutynowa wiadomość niejawna do oficera sojuszniczego państwa. Bez telefonu, bez noty dyplomatycznej, bez ścieżki natowskiej. Europejska architektura bezpieczeństwa nie ma narzędzia, które zmuszałoby USA do uprzednich konsultacji, gdy Amerykanie przesuwają własne siły.

Luka konsultacyjna

Traktat północnoatlantycki nie nakłada na Stany Zjednoczone wiążącego obowiązku informowania sojuszników przed relokacją wojsk. Artykuł 4 daje każdemu państwu członkowskiemu prawo do zażądania konsultacji, gdy czuje się zagrożone, ale nie zobowiązuje Waszyngtonu do uprzedzania partnerów o własnych decyzjach.

Odwołana jednostka to 2. Pancerna Brygadowa Grupa Bojowa 1. Dywizji Kawalerii. Jej czołgi były już wysłane do Europy, a sama obecność miała charakter „rotacyjny” (Stars and Stripes). Wysoki rangą wojskowy NATO stwierdził, że „siły rotacyjne nie są uwzględniane w natowskich planach odstraszania i obrony” (CNA/Reuters). Tyle że sojuszniczy planiści od czterech lat ćwiczą właśnie z tymi rotacyjnymi jednostkami. Techniczne rozróżnienie przestaje działać w chwili, gdy zderza się z praktyką operacyjną.

Nie zadziałało też amerykańskie prawo. Ustawa o autoryzacji wydatków obronnych, czyli National Defense Authorization Act, blokuje Pentagonowi możliwość obniżenia liczby żołnierzy w Europie poniżej 76 000. Aby to zrobić, wojsko musiałoby wykazać, że skonsultowało decyzję z NATO, oraz przedstawić niezależną ocenę bezpieczeństwa. Warunki te nie zostały spełnione. Wyjście prawne Pentagonu jest proste: anulowanie nadchodzącej rotacji oznacza „brak zwiększenia” obecności, a nie jej „redukcję” (Euronews). Przewodniczący komisji sił zbrojnych Izby Reprezentantów Mike Rogers ujął sprawę bez dyplomatycznych osłon: „Nie było żadnych ustawowych konsultacji z nami. Nie wiemy, co tu się dzieje” (Defense One).

Decyzja wyszła z biura sekretarza obrony Pete’a Hegsetha, a nie z mundurowego łańcucha dowodzenia. Gen. Christopher Cavoli, naczelny dowódca sojuszniczych sił w Europie, mówił w kwietniu w Kongresie, że jego rekomendacją jest „utrzymanie obecnego rozmieszczenia sił” (Hudson Institute). Według doniesień sam Pentagon miał być zaskoczony momentem anulowania rotacji (Inkl/FT). Jeśli wojskowe kierownictwo Sojuszu nie jest w stanie przewidzieć ruchów Waszyngtonu, państwa europejskie tracą punkt odniesienia, według którego planują własne wydatki i rozmieszczenie sił.

Pęknięcie na wschodniej flance

Bukaresztańska Dziewiątka, czyli dziewięć państw wschodniej flanki NATO od Estonii po Bułgarię, spotkała się 13 maja i przyjęła wspólną deklarację, w której nazwała Rosję „najpoważniejszym i bezpośrednim długoterminowym zagrożeniem” (Agerpres, NATO.int). Węgry wstrzymały się od głosu, tłumacząc to zmianą rządu. W porównaniu z otwartymi blokadami z czasów Viktora Orbána jest to krok w stronę uczestnictwa, ale jednomyślność wschodniej flanki w sprawie Rosji znów została naruszona.

Sekretarz generalny NATO Mark Rutte nie próbował na szczycie kwestionować nowej sytuacji. Przyjął ją jako punkt wyjścia: sojusznicy powinni brać „większą odpowiedzialność za własną obronę konwencjonalną, wspieraną amerykańską potęgą”. Najuczciwiej ujął to prezydent Litwy Gitanas Nausėda: „nowa mozaika prawdopodobnie nie została jeszcze ułożona” (lrytas.lt). Estoński minister obrony przyznał, że nie ma jasności, czy decyzja dotycząca Polski wpłynie także na jednostki w państwach bałtyckich (ERR). Rumunia i Polska zadeklarowały gotowość przyjęcia relokowanych żołnierzy, współpracując w przekazie politycznym, ale konkurując o geografię rozmieszczenia (Antena 3).

Wspólnej odpowiedzi wschodniej flanki nie było. Każde państwo rozmawiało z Waszyngtonem osobno, a taki układ maksymalizuje amerykańską przewagę negocjacyjną i osłabia siłę przetargową sojuszników.

Precedens z 2020 r. działa w obie strony. Pierwsza próba Donalda Trumpa, by wycofać 9 500 żołnierzy z Niemiec, została zablokowana w Senacie stosunkiem głosów 81 do 12. Tym razem Kongres grozi egzekwowaniem przepisów, ale nie podjął jeszcze działania, a kampania wobec Iranu daje republikańskim jastrzębiom polityczną osłonę przed otwartym sprzeciwem wobec administracji (Reuters). Gen. Dan Caine, przewodniczący Kolegium Połączonych Szefów Sztabów, ma odwiedzić Warszawę 20 maja.

Stany Zjednoczone najwyraźniej prowadzą przegląd rozmieszczenia sił metodą stopniowych faktów dokonanych. Europejscy sojusznicy mogą protestować, przyjmować skutki albo dostosowywać własne plany. Nie mogą wymusić przejrzystości.