USA wycofują osiem tankowców NATO

W sojuszu wojskowym najłatwiej liczy się żołnierzy i samoloty bojowe. Trudniej zauważyć systemy, bez których te samoloty nie doleciałyby do celu, nie widziałyby pola walki i nie działałyby jako część większej operacji.

Stany Zjednoczone poinformowały europejskich sojuszników, że planują zmniejszyć o około jedną trzecią liczbę myśliwców przypisanych NATO w Europie, ograniczyć flotę samolotów rozpoznania morskiego z 26 do 15 i wycofać wszystkie osiem samolotów do tankowania w powietrzu dostępnych dla Sojuszu (Boston Globe, Rzeczpospolita). Przesunięte miałyby zostać także lotniskowiec, okręt podwodny z pociskami rakietowymi i komponent bombowców. To ustalenia mediów, nie oficjalny dokument NATO (Le Figaro). Opisują jednak redukcję wymierzoną w te zdolności wsparcia, które zamieniają sprzęt wojskowy w realną siłę operacyjną.

Kupowanie myśliwców, które same nie walczą

Najostrzej tę sprzeczność widać w Polsce. Warszawa kupuje 32 myśliwce F-35, a dostawy mają potrwać do 2029 r.; pakiet wsparcia obejmuje logistykę, części zamienne i infrastrukturę informatyczną do 2030 r. (Breaking Defense, Army Recognition). Sam F-35 nie jest jednak autonomiczną odpowiedzią na problem odstraszania. Potrzebuje tankowców, żeby zwiększyć zasięg, samolotów obserwacyjnych, żeby widzieć sytuację operacyjną, oraz infrastruktury dowodzenia na poziomie teatru działań, żeby współpracować z innymi rodzajami sił. Polska gromadzi platformy z najwyższej półki, podczas gdy amerykański ekosystem, który nadaje im pełną wartość bojową, staje się cieńszy.

Litwa odczytuje te same cięcia przez pryzmat tempa wzmocnienia wschodniej flanki. Mniej tankowców i samolotów rozpoznawczych oznacza krótszy zasięg działania i słabsze wykrywanie zagrożeń (Lrytas). Wilno odpowiada dodatkowymi środkami na obronę powietrzną, około 800 mln EUR, oraz trzyletnim planem zintegrowanej ochrony przestrzeni powietrznej (Lrytas). To zabezpiecza pierwszą warstwę: krajową ochronę przed dronami i pociskami. Nie zastępuje jednak tankowania w powietrzu, ISR, czyli rozpoznania, obserwacji i wywiadu, ani architektury dowodzenia, dzięki której NATO może walczyć jako połączony system na całej flance.

Rumunia sprawdza lukę w czasie rzeczywistym

W Rumunii ten problem nie jest abstrakcyjny. Po incydentach z dronami w pobliżu Dunaju i wybrzeża Morza Czarnego Bukareszt zwrócił się do NATO o radary niskiego pułapu, efektory przechwytujące i systemy zwalczania dronów (RRI, Curs de Guvernare). NATO powtórzyło, że będzie bronić każdego centymetra terytorium sojuszniczego. Rumunia wyszła z tych rozmów nadal z listą potrzebnego sprzętu.

Źródłem zastoju jest rozdźwięk między europejskimi pieniędzmi a operacyjną władzą nad zasobami. Bruksela może finansować zakupy uzbrojenia przez instrumenty takie jak SAFE, nowy unijny fundusz wydatków obronnych (European Commission, European Parliament). Komisja Europejska nie przydziela jednak samolotów radarowych do misji. Robią to stolice państw i dowództwo NATO, a żadna instytucja UE nie ma mandatu, by wytworzyć operacyjne zastępstwo, gdy sojusznik wycofuje konkretne zdolności (EDA). Europa może więc zwiększać wydatki, a mimo to nie odtworzyć amerykańskiego rozpoznania, tankowania i dowodzenia.

Zegar kontra plan

Francja wykorzystuje amerykańską redukcję jako argument za autonomią strategiczną. Francuskie i międzynarodowe analizy wskazują, że najbardziej wrażliwe europejskie braki dotyczą właśnie zdolności, których nie da się szybko zbudować: rozpoznania, tankowania w powietrzu, dowodzenia i kontroli, transportu lotniczego oraz naziemnej obrony powietrznej (Ifri, Atlantic Council). Te systemy powstają latami, a redukcja dzieje się teraz.

Nie opublikowano dokumentu, który pozwoliłby obywatelom ocenić, czy zapewnienia o bezpieczeństwie mają pokrycie: kalendarza zastępstw, zdolność po zdolności, pokazującego, który amerykański zasób znika, który plan NATO na nim polegał, które państwo europejskie może go zastąpić i kiedy. CSIS ostrzega, że Europa potrzebuje pilnego programu obrony powietrznej, bo zapasy pocisków przechwytujących pozostają niewystarczające (CSIS). EUISS przekonuje, że Europie potrzebny jest konkretny plan przejścia, a nie polityczne dostosowywanie się do Waszyngtonu (EUISS).

NATO utrzymuje, że przygotowało najbardziej kompleksowe plany obronne od czasu zimnej wojny (NATO). Na poziomie niejawnym może to być prawda. Problem polega na tym, czy europejskie systemy wsparcia zdążą powstać, zanim znikną amerykańskie założenia, na których je oparto. Samo uznanie luki nie postawi ośmiu nowych tankowców na europejskich lotniskach do 2029 r.