Senat USA wzmacnia sojusz energetyczny East Med

W Houston, gdzie amerykańska polityka energetyczna szybko zderza się z rachunkiem biznesowym, Grecja, Cypr, Izrael i Stany Zjednoczone powołały w ubiegłym tygodniu nową instytucję do koordynacji strategii energetycznej we wschodniej części Morza Śródziemnego. Kilka dni później komisja Senatu USA zajęła się ustawą, która miałaby wpisać ten region do amerykańskiego prawa jako strategiczny priorytet. Konstrukcja polityczna powstaje. Osobne pytanie brzmi, czy przełoży się na realny przepływ gazu i energii.

Stała platforma i ustawa na wczesnym etapie

Eastern Mediterranean Energy Center (EMEC) otwarto 12 czerwca w Baker Institute na Rice University, po spotkaniu sekretarza energii USA Chrisa Wrighta z ministrami z Grecji, Cypru i Izraela (Politis, Morningstar). EMEC podnosi format 3+1, czyli dotychczasową współpracę Grecji, Cypru i Izraela z Waszyngtonem, z poziomu okresowych spotkań do stałej platformy badań, kontaktów inwestycyjnych i ochrony infrastruktury (GreekReporter, CNA).

17 czerwca komisja spraw zagranicznych Senatu USA zajęła się projektem Eastern Mediterranean Gateway Act (S.4443), firmowanym przez senatorów Cory’ego Bookera i Dave’a McCormicka (Senate Foreign Relations Committee). Greckie media, m.in. ProtoThema i News247, opisały to jako zgodę Senatu, ale przejście przez jedną komisję jest dopiero wczesnym etapem. Ustawa w USA staje się prawem dopiero po głosowaniach w obu izbach Kongresu i podpisie prezydenta (US Senate).

Co taki projekt zmieniałby w praktyce? Nakazywałby Departamentowi Stanu traktować wschodnią część Morza Śródziemnego jako priorytet i ożywić format 3+1. Wspierałby też korytarz IMEC, czyli trasę handlową Indie-Bliski Wschód-Europa, przedstawianą jako odpowiedź na chińskie inwestycje infrastrukturalne. Do tego dochodziłby obowiązek regularnego informowania Kongresu (FDD Action). Nie ma natomiast publicznych dowodów, by projekt przewidywał pieniądze na budowę, finansował gazociągi albo gwarantował moce eksportowe.

Wpisanie regionu do amerykańskiej listy strategicznych priorytetów zapewnia uwagę administracji i daje Kongresowi stały instrument nadzoru. Problem energetyczny leży jednak gdzie indziej.

Egipt: pomost, który sam potrzebuje gazu

Cypr ma potwierdzone morskie złoża gazu. Według cypryjskich źródeł ich łączny potencjał to ok. 20 bln stóp sześciennych (Cyprus Mail). Żadne z tych pól nie jest bezpośrednio połączone z Europą. Szlak prowadzi przez Egipt, który ma jedyne w regionie instalacje do skraplania gazu, w Idku i Damietcie, o łącznej nominalnej przepustowości ok. 16,7 mld metrów sześciennych rocznie (EnterpriseAM).

Od tych egipskich terminali zależy każdy duży zachodni koncern pracujący na wodach Cypru. Chevron i Shell planują przesyłać gaz ze złoża Aphrodite do Port Said. Eni i TotalEnergies chcą wykorzystać tę samą infrastrukturę dla złoża Cronos. ExxonMobil i QatarEnergy podpisały z Egiptem porozumienie dotyczące przetwarzania gazu z pól Glaucus i Pegasus (JPT/SPE). Wąskie gardło jest jedno i znajduje się w Egipcie.

Kłopot polega na tym, że sam Egipt zmaga się z niedoborami gazu i importuje LNG, by pokrywać krajowe braki (Ahram Online). To, czy cypryjskie wolumeny trafią do europejskich odbiorców, czy raczej ustabilizują egipski bilans energetyczny, zależy od ostatecznych decyzji inwestycyjnych i od egipskich klauzul pierwszeństwa dla rynku krajowego. Tego nie rozstrzygnie żadna amerykańska ustawa.

Co Europa zyskuje, a czego nie dostaje

Dla Europy Południowo-Wschodniej układ dyplomatyczny ma znaczenie, ale nie zamyka sprawy. Rumunia przedstawia swój gaz z Morza Czarnego i korytarz Grecja-Bułgaria-Rumunia jako drogę do roli regionalnego hubu (HotNews). Great Sea Interconnector, planowany podmorski kabel energetyczny łączący Cypr z Grecją, a docelowo także z Izraelem, zakończyłby izolację Cypru od unijnej sieci elektroenergetycznej. Ten projekt zależy jednak od finansowania unijnego, nie od Waszyngtonu (Cyprus Mail). Włochy pozostają poza rdzeniem formatu 3+1, lecz przez operacje ENI w Egipcie i na Cyprze są mocno wystawione na jego konsekwencje.

Sama UE zachowuje uderzającą ciszę. W dostępnych materiałach nie ma stanowiska Komisji Europejskiej ani Rady, które przedstawiałoby Gateway Act jako instrument unijnego bezpieczeństwa energetycznego, choć język projektu przypomina brukselską retorykę Global Gateway: łączność, dywersyfikacja, alternatywne szlaki.

Politycy opisują wschodnią część Morza Śródziemnego jako bramę do Europy. W praktyce tą bramą jest Egipt, a europejskim ograniczeniem mogą się okazać finansowanie sieci i ekonomika LNG, nie strategiczne deklaracje z Waszyngtonu. Budżet i plan pracy EMEC nie zostały jeszcze opublikowane, Gateway Act nie jest prawem, a pola gazowe nadal czekają na ostateczne decyzje inwestycyjne. Architektura polityczna wyprzedza infrastrukturę, którą ma opisywać.