USA rozważają cięcia lotniczego wsparcia NATO

Wschodnia tarcza NATO ma warstwę, której nie widać na zdjęciach z baz: myśliwce, tankowce powietrzne, samoloty rozpoznawcze i środki morskie, które Waszyngton może przesunąć gdzie indziej. Europejskie doniesienia wskazują, że część tego pakietu wsparcia mogłaby zostać ograniczona. Liczba żołnierzy pokazuje tylko najbardziej widoczny fragment układanki. Plany obronne NATO opierają się także na amerykańskim sprzęcie, którego Europa nie jest w stanie szybko zastąpić.

To uzależnienie ma politycznie niewygodny charakter. NATO może wpisywać te zdolności do planów, ale decyzja o ich udostępnieniu należy do USA. Waszyngton może argumentować, że Europa powinna brać na siebie większą część ciężaru, zwłaszcza gdy UE próbuje przyspieszyć wspólne zakupy uzbrojenia przez instrument SAFE, czyli pożyczkowy mechanizm finansowania zakupów obronnych. Problem wojskowy jest jednak bardziej bezpośredni: Europie brakuje samolotów utrzymujących myśliwce w powietrzu, sensorów pokazujących dowódcom sytuację operacyjną i środków morskich do obserwacji spornych akwenów.

Pakiet kryzysowy ważniejszy niż zdjęcie z bazy

Na razie mówimy o doniesieniach, nie o publicznych decyzjach USA lub NATO. Ich znaczenie wynika z tego, że dotyczą sprzętu deficytowego. Myśliwce są widoczne. Tankowce i samoloty rozpoznania to cicha infrastruktura, która zamienia rozmieszczenie sił w operację możliwą do utrzymania przez dłuższy czas.

Sama obecność amerykańskich żołnierzy nie gwarantuje mocnego pakietu kryzysowego. Polska dobrze pokazuje to napięcie: bazy mają wartość polityczną i odstraszającą, ale nie zastępują tankowania w powietrzu, rozpoznania, obserwacji i wywiadu. Ten ostatni zestaw zdolności oznacza sensory oraz analizę, dzięki którym dowódcy wiedzą, co się dzieje, zanim wybiorą odpowiedź.

Państwa bałtyckie odczułyby taką lukę najszybciej. NATO opisuje Baltic Air Policing jako pokojową rotację, bo Estonia, Łotwa i Litwa nie utrzymują stałych flot myśliwskich. W kryzysie ta misja musiałaby zostać rozbudowana o więcej myśliwców, paliwo w powietrzu, połączenia z obroną przeciwlotniczą, świadomość sytuacyjną na morzu i sprawne dowodzenie. Gdyby amerykańskie wsparcie się skurczyło, przejście od patrolowania do realnej obrony stałoby się trudniejsze.

Europa buduje, ale wolno

Europa zrobiła postępy. Wielonarodowa flota tankowców osiągnęła w 2024 r. liczbę dziesięciu samolotów. Natowskie samoloty AWACS, czyli maszyny z radarem i zespołami dowodzenia na pokładzie, dają sojusznikom wspólny obraz przestrzeni powietrznej. Francuski przegląd strategiczny z 2022 r. ujął tę zależność politycznie, wskazując na potrzebę większej europejskiej swobody działania.

Słabym punktem pozostaje tempo. Ocena potrzeb obronnych Europy przygotowana przez Bruegla pokazuje, jak silnie kontynent nadal opiera się na amerykańskim wsparciu wysokiej klasy. Francja może wystawić poważne siły i dysponuje odstraszaniem nuklearnym. Nie jest jednak w stanie zastąpić amerykańskiej skali w tankowcach, sensorach dalekiego zasięgu, samolotach patrolu morskiego, lotniskowcach i okrętach podwodnych.

Inną część tarczy budują Niemcy. Ich Operationsplan Deutschland koncentruje się na drogach, kolei, portach, paliwie, zgodach administracyjnych i miejscach etapowania, które pozwoliłyby przerzucać siły sojusznicze przez terytorium kraju. To ważne, bo Niemcy są korytarzem wzmocnienia na wschód. Szybszy korytarz nie rozwiązuje jednak problemu, jeśli siły docierające na flankę mają mniej „oczu” i krótszą zdolność działania.

Na Morzu Czarnym ta sama słabość jest widoczna ostrzej. Rumuńskie doniesienia po incydentach z dronami skupiały się na radarach niskiego pułapu, misjach air policing, sensorach antydronowych i wczesnym ostrzeganiu; Curs de Guvernare oraz Digi24 opisywały zabiegi Bukaresztu o większą pomoc sojuszniczą. Bez mocniejszej obserwacji pierwszym kosztem jest utrata czasu na ostrzeżenie i trudniejsze przypisanie odpowiedzialności. Ma to znaczenie, gdy dron przekraczający granicę staje się jednocześnie problemem wojskowym i sporem politycznym.

Finlandia wzmacnia ten argument, bo startuje z lepszej pozycji. Ma poważne siły powietrzne, ale północna geografia nadal premiuje tankowce, radary dalekiego zasięgu, patrol morski i wspólne systemy ostrzegania. Jeśli nawet Finlandia widzi lukę, państwa bałtyckie mierzą się z jej ostrzejszą wersją.

Okno czasu się zamyka

Pierwsza niepewność jest faktograficzna. Waszyngton i NATO nie potwierdziły publicznie pełnej listy możliwych redukcji, więc doniesień o cięciach nie należy traktować jak gotowych rozkazów. Praktyczny test będzie prosty: czy sojusznicy dostaną zobowiązania kompensacyjne, czyli więcej europejskich tankowców, więcej samolotów rozpoznania, większy patrol morski, silniejsze połączenia obrony powietrznej i jaśniejsze założenia co do tego, co USA udostępnią w kryzysie.

Głębszy problem dotyczy czasu. Deklaracje wydatkowe i unijne narzędzia zakupowe mogą zmienić strukturę sił Europy w perspektywie lat, nie w pierwszej fazie kryzysu. Wschodnia tarcza NATO może osłabnąć najpierw tam, gdzie front potrzebuje zaplecza: w warstwie wsparcia. Żołnierze w bazach nadal będą widoczni. Brakujące samoloty mogą okazać się ważniejsze.