Vucic ustępuje, będą wcześniejsze wybory

Aleksandar Vučić powiedział 27 czerwca swoim zwolennikom, że w ciągu kilku tygodni zrezygnuje z urzędu prezydenta Serbii i rozpisze przedterminowe wybory. Nie podał ani daty dymisji, ani terminu głosowania. W tym samym wystąpieniu obiecał, że pomoże swojej Serbskiej Partii Postępowej wygrać wyraźniej niż dotąd (Euronews, Al Jazeera). Rezygnacja z urzędu przy jednoczesnej zapowiedzi utrzymania kontroli nad partyjną machiną tłumaczy, dlaczego w europejskich mediach dominował sceptycyzm, a nie poczucie politycznego przełomu.

Protesty, które nie zamierzają ucichnąć

Presja, która doprowadziła Vučicia do tej deklaracji, narastała od miesięcy. Serbia nie widziała tak dużych protestów od obalenia Slobodana Miloševicia w 2000 r. Ich początkiem była katastrofa w Nowym Sadzie: w listopadzie 2024 r. zawalił się dach nad wejściem do dworca kolejowego, zginęło 16 osób. Żądanie rozliczenia odpowiedzialnych szybko przekształciło się w szerszy ruch domagający się dymisji Vučicia i wolnych wyborów (RFE/RL, Internazionale/Reuters).

Dzień po zapowiedzi prezydenta demonstranci znów wyszli na ulice. Odczytali jego ruch jako manewr, nie ustępstwo (Al Jazeera).

Zmienia się funkcja, nie układ władzy

Scenariusz opisywany przez większość analityków i media w regionie jest dość prosty: Vučić odchodzi z prezydentury, wprowadza na urząd lojalną osobę, a sam wraca jako premier albo faktyczny szef partii. Zmieniłby więc tytuł, zachowując ludzi, instytucje i zależności, które pozwalają mu kontrolować serbską politykę. Do takiej interpretacji niezależnie doszły media chorwackie, węgierskie i rumuńskie (tportal, 444, Adevarul). Niemiecki „Zeit” nazwał zapowiedź wprost taktyczną (Zeit).

Skuteczność takiej operacji zależy od tego, czy przedterminowe wybory będą rzeczywiście konkurencyjne. Dotychczasowy bilans nie daje do tego mocnych podstaw. PACE, czyli Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy monitorujące standardy demokratyczne, wskazywało na zagrożenia dla niezależności sądów, ograniczenia wolności słowa, ataki na dziennikarzy i nadmierne użycie siły wobec demonstrantów (EU Alive). ODIHR, biuro OBWE odpowiedzialne za obserwację wyborów, w czerwcu 2026 r. wciąż miało aktywne rekomendacje dotyczące serbskiego prawa wyborczego (ODIHR).

Bez sprawnego regulatora mediów i uporządkowanych rejestrów wyborców kampania pozostaje słabo kontrolowana, a warunki rywalizacji sprzyjają władzy. Wcześniejsze wybory przeprowadzone w takim otoczeniu nie stają się uczciwe tylko dlatego, że odbywają się szybciej.

Czego wymaga Bruksela i czego nie może wymusić

Serbia ma status kandydata do UE od 2012 r., ale od 2021 r. nie otworzyła żadnego nowego rozdziału negocjacyjnego. To nie jest opóźnienie techniczne, lecz polityczna ocena stanu państwa. Parlament Europejski stwierdził w czerwcu, że akcesja powinna postępować tylko wtedy, gdy Serbia pokaże mierzalny postęp w obszarze praworządności, wolnych wyborów, niezależności sądownictwa i wolności mediów (European Parliament).

Wejście do UE wymaga też dostosowania polityki zagranicznej do stanowiska Unii, w tym sankcji wobec Rosji, oraz normalizacji relacji z Kosowem. Trzy lata po porozumieniu z Ochrydy, czyli wynegocjowanej przez UE umowie mającej uregulować stosunki Belgradu i Prisztiny, żadnego z jej artykułów nie wdrożyły w pełni obie strony, wynika z analizy Carnegie Europe (Carnegie Europe).

Dylemat UE jest realny, choć wąski. Jeśli Bruksela uzna kosmetyczną zmianę urzędu za dowód reform, podważy własną zasadę oceniania kandydatów według rzeczywistych zmian. Jeśli jednak będzie naciskać bez zaoferowania Serbii wiarygodnej ścieżki do członkostwa, zostawi więcej miejsca rywalom. Po majowej wizycie Vučicia w Pekinie w 2026 r. ogłoszono ponad 20 nowych umów dwustronnych (Eurasia Review). Dodatkową komplikacją są Węgry: Budapeszt traktuje Serbię jako strategicznego partnera, a jednocześnie używa argumentów o „sprawiedliwym” traktowaniu Bałkanów do spowalniania postępów innych kandydatów (Euronews).

Znaczenie zapowiedzi Vučicia zależy więc od spraw, których nadal nie rozstrzygnięto: daty rezygnacji, daty wyborów, odnowienia regulatora mediów, traktowania protestujących w czasie kampanii i pełnego dostępu dla obserwatorów międzynarodowych. Vučić ugiął się pod presją. Czy oddał choć część władzy, będą sprawdzać jednocześnie serbscy studenci, europejskie instytucje i geopolityczni konkurenci ustawiający się dziś w Belgradzie.