Wang Yi przełamuje szwedzki chłód

Wizyta chińskiego ministra spraw zagranicznych w Sztokholmie po 22 latach przerwy nie była kurtuazyjnym gestem wobec Szwecji. Była częścią szerszego objazdu po krajach nordyckich: Wang Yi między 2 a 8 lipca odwiedził Danię, Szwecję, Finlandię i Norwegię (GP, Politiken). Pekin sprawdzał, czy połączeniem dyplomatycznej normalizacji i argumentów gospodarczych da się zmiękczyć państwa, które w Europie należą do najbardziej nieufnych wobec Chin.

Moment został dobrany świadomie. Unijny komisarz ds. handlu Maroš Šefčovič wskazał październik jako termin, do którego oczekuje od Pekinu „namacalnych rezultatów” w sporach handlowych (Euronews, SCMP). Objazd Wanga był więc pierwszym ruchem przed tym politycznym sprawdzianem.

Po co jechać do Sztokholmu, skoro politykę handlową ustala Bruksela?

Państwa UE nie prowadzą samodzielnie polityki celnej wobec Chin. Handel jest kompetencją Unii jako całości, co oznacza, że Szwecja nie może po cichu anulować ceł przyjętych w Brukseli (art. 207 TFUE). Cła na chińskie samochody elektryczne zostały już nałożone unijnym rozporządzeniem wykonawczym (rozporządzenie 2024/2754).

Inaczej działa jednak polityka zagraniczna i bezpieczeństwa. Sankcje oraz wspólne stanowiska dyplomatyczne wymagają jednomyślności w Radzie UE, czyli w gronie rządów państw członkowskich. Każda stolica ma tam prawo weta. Sztokholm nie przepisze dla Pekinu unijnego prawa handlowego, ale może wpływać na to, jak silna będzie polityczna presja na dalsze używanie ceł, dochodzeń i instrumentów ochronnych wobec subsydiowanego importu. Z tego powodu rozmowy dwustronne wciąż mają dla Chin sens.

Kraje nordyckie utrzymały wspólny ton

Gospodarze zachowali dyplomatyczną formę, ale przekaz był twardy. Duński minister spraw zagranicznych Lars Løkke Rasmussen przed spotkaniem z Wangiem publicznie wskazał dwa problemy: wsparcie Chin dla rosyjskiej wojny przeciw Ukrainie oraz nierównowagę w handlu między UE a Chinami. Dodał, że ten sam komunikat chiński minister powinien usłyszeć na każdym nordyckim przystanku (Politiken). Finlandia przyjęła podobną linię, stawiając w centrum rozmów relacje UE-Chiny, wojnę Rosji i bezpieczeństwo europejskie (Yle).

Najostrzej zabrzmiał Sztokholm. Minister spraw zagranicznych Maria Malmer Stenergard mówiła o Ukrainie, handlu i konieczności utrzymania jedności UE. Szwedzka debata nie pozwoliła też oddzielić wizyty od sprawy Gui Minhaia, szwedzkiego obywatela i wydawcy więzionego w Chinach. Publicysta Jojje Olsson pisał w Expressen, że ponowne otwieranie kanałów rozmowy z Pekinem grozi zepchnięciem losu zatrzymanych obywateli na margines (Expressen). Dla Szwecji to test: czy prawa jednostki pozostaną częścią agendy, gdy rozmowa zaczyna dotyczyć szczytów politycznych i dostępu do rynku.

Chiny mają lepsze wejścia gdzie indziej

Nordycki front nie pękł. Realne punkty nacisku Pekinu leżą bardziej na południu i wschodzie Europy.

Kluczowym państwem pozostają Niemcy. Chińska konkurencja uderza w sam rdzeń ich przemysłu: motoryzację, maszyny i chemię. Niemieckie media opisują tę presję jako „szok chiński” (Handelsblatt). Berlin coraz częściej popiera unijne cła, ale równocześnie naciska na dialog, bo pełnowymiarowy konflikt handlowy uderzyłby nie tylko w chińskich eksporterów, lecz także w niemiecki przemysł (ZDFheute). Według niemieckich relacji Pekin oczekuje od Berlina „aktywnej roli” w kierowaniu Brukseli ku bardziej „racjonalnemu” stanowisku (ZEIT).

Węgry są innym typem otwarcia. Budapeszt oparł część swojej strategii przemysłowej na chińskim kapitale: pierwsza europejska fabryka samochodów osobowych BYD oraz zakład baterii CATL w Debreczynie są jej strategicznymi filarami (HIPA). Węgierskie weto w sprawach polityki zagranicznej daje Budapesztowi możliwość blokowania wspólnych stanowisk Rady UE wobec Chin, choć nie pozwala mu samodzielnie zmienić unijnego prawa handlowego.

Przestrogą pozostaje Litwa. Gdy Wilno w 2021 r. zgodziło się na otwarcie przedstawicielstwa Tajwanu, Pekin obniżył rangę stosunków dyplomatycznych i zastosował presję gospodarczą, co skłoniło Komisję Europejską do skierowania sprawy do WTO (LRT). Ten precedens przypomina mniejszym państwom UE, że dwustronne ustępstwa wyglądające jak nagroda za nacisk mogą osłabiać wiarygodność wspólnego europejskiego stanowiska.

Październikowy sprawdzian

Jesienią okaże się, czy Pekin zaproponuje wystarczająco dużo w sprawie nadprodukcji i dostępu do rynku, by spowolnić rozszerzanie unijnego arsenału: ceł, kontyngentów na stal i zaostrzonej kontroli celnej (AP, Internazionale/Reuters). Nordycka trasa Wanga Yi nie rozbiła europejskiego frontu. Pekin nie musi go jednak rozbić całkowicie. Wystarczy, że osłabi polityczny konsensus na tyle, by najtwardsze instrumenty pozostały w rezerwie. Narzędzia handlowe są w rękach Brukseli. O tym, jak kosztowne będzie ich użycie, decydują jednak Niemcy, Węgry i pozostałe stolice.