Warszawa i Berlin otwierają korytarz wojskowy

W obronie wschodniej flanki NATO o skuteczności często decydują nie deklaracje, lecz kolej, paliwo i zgody na przekroczenie granicy. Temu ma służyć umowa o współpracy obronnej, którą 17 czerwca w Warszawie podpisali ministrowie obrony Polski i Niemiec: Władysław Kosiniak-Kamysz oraz Boris Pistorius. Dokument zastępuje ramowe porozumienie z 2011 r. i koncentruje się na przerzucie żołnierzy, paliwa oraz sprzętu w kierunku wschodniej flanki NATO (Bundesregierung, AP). Nie tworzy nowej gwarancji wzajemnej obrony. Porządkuje to, co ma się wydarzyć po politycznej decyzji o działaniu: wspólne ćwiczenia, korytarze logistyczne, współpracę cybernetyczną, operacje na Bałtyku i mobilność wojskową (Notes from Poland, Tagesschau).

Podpisanie umowy przypadło w 35. rocznicę polsko-niemieckiego traktatu o dobrym sąsiedztwie z 1991 r. (Deutschlandfunk). Treść nowego dokumentu jest jednak przede wszystkim operacyjna. Niemieckie media zwracały uwagę na planowane na listopad ćwiczenie Grand Eagle, w którym około 1 200 żołnierzy ma zostać przerzuconych z Niemiec przez Polskę na Litwę, a także na prace nad systemami rurociągów NATO i lądowym korytarzem Holandia-Niemcy-Polska (Handelsblatt). Polska staje się w tym układzie fizycznym mostem. Niemcy wnoszą masę, zaplecze logistyczne i zdolności morskie na Bałtyku.

Środkowy bieg, którego potrzebuje NATO

Nowa umowa lokuje się poniżej twardych kotwic bezpieczeństwa: art. 5 Traktatu Północnoatlantyckiego, który zobowiązuje sojuszników do pomocy państwu zaatakowanemu, oraz art. 42 ust. 7 Traktatu o UE, przewidującego pomoc i wsparcie między państwami członkowskimi w razie napaści. Berlin i Warszawa opisują porozumienie jako element tych ram, a nie ich zamiennik (Bundesregierung, DW). Polska Agencja Prasowa potwierdziła, że dokument nie zawiera gwarancji bezpieczeństwa porównywalnych z ostatnimi porozumieniami Polski z Francją czy Wielką Brytanią ani zapisów o stałej obecności wojsk niemieckich w Polsce (PAP).

Plany obrony wschodniej flanki NATO zależą od wykonania w czasie rzeczywistym: pozwoleń na przekraczanie granic, rurociągów paliwowych, które faktycznie się łączą, i kolei zdolnej przenosić ciężki sprzęt. Takie umowy dwustronne wypełniają lukę między zobowiązaniami sojuszniczymi a geografią. Litewskie źródła odczytały porozumienie jako możliwe przyspieszenie przerzutu sił w kierunku państw bałtyckich (LRT).

Poniżej progu traktatu, i Warszawa wie dlaczego

Forma podpisania dokumentu jest równie istotna jak jego treść. Warszawa wybrała porozumienie międzyrządowe zatwierdzane przez Radę Ministrów, a nie traktat wymagający zgody parlamentu i ratyfikacji prezydenta na podstawie art. 89 konstytucji, który obejmuje m.in. umowy dotyczące sojuszy i układów wojskowych (Euronews, Polsat News). Po stronie niemieckiej realne użycie sił zbrojnych i tak wymagałoby osobnej zgody Bundestagu (Bundesregierung).

Niższa ranga dokumentu wywołała ostrą reakcję Biura Bezpieczeństwa Narodowego, czyli organu doradczego prezydenta w sprawach bezpieczeństwa. Szef BBN Bartosz Grodecki nazwał umowę „dość niesymetryczną” i stwierdził, że jego urząd otrzymał tekst dopiero po południu w przeddzień podpisania (RMF24). Wątpliwości skupiły się na art. 7 porozumienia, który według Grodeckiego dotyczy wspólnych operacji i mógłby wchodzić w zakres konstytucyjnych kompetencji prezydenta jako zwierzchnika sił zbrojnych (Do Rzeczy). Ponieważ pełny tekst nie został opublikowany, zarzutu asymetrii nie da się zweryfikować. Prawdopodobny punkt tarcia jest jednak praktyczny: polskie obowiązki związane z tranzytem, infrastrukturą i wsparciem mogą być większe, bo to polska geografia czyni z kraju korytarz.

Dwóch partnerów, dwie funkcje

Porównanie z Francją pokazuje logikę Warszawy. Francuskie źródła opisują umowę z Niemcami jako węższą niż polsko-francuski traktat podpisany w Nancy, który zawierał klauzulę wzajemnej pomocy i otworzył nietypową rozmowę o francuskim odstraszaniu nuklearnym (Forum Militaire). Warszawa najwyraźniej używa każdego partnera do innej funkcji: Francji do strategicznego sygnału i języka parasola nuklearnego, Niemiec do operacyjnej infrastruktury przerzutu sił na wschód.

Głębszy traktat z Niemcami groziłby sporem ratyfikacyjnym, oporem prawicy i uruchomieniem historycznej nieufności, której sama współpraca logistyczna nie usuwa. Praktyczny ciężar wschodniego przesunięcia NATO Polska i tak ponosi w największym stopniu: jej terytorium jest korytarzem niezależnie od tego, jak brzmią warunki umowy.