Warszawa ostrzega Putina przed prowokacją

„Wiemy, co planujesz. Nie rób tego” — tak Radosław Sikorski zwrócił się bezpośrednio do Władimira Putina przed szczytem NATO w Ankarze. Szef MSZ nazwał ewentualną zbrojną prowokację wobec terytorium Sojuszu „wielką lekkomyślnością i szaleństwem” (RMF24). Obok stał minister obrony Władysław Kosiniak-Kamysz. Warszawa nie komunikowała strachu. Publicznie budowała odstraszanie po doniesieniach, że Stany Zjednoczone miały ostrzec Polskę przed możliwą rosyjską prowokacją zbrojną na jej terytorium (BBC).

Samo amerykańskie ostrzeżenie pozostaje jednak niepotwierdzone. Nie ma wypowiedzi wskazanego z nazwiska przedstawiciela USA, opublikowanej oceny wywiadowczej ani dokumentu NATO, który potwierdzałby jego treść, datę czy poziom wiarygodności (BBC). Węgierskie media, które podjęły temat, opierały się na doniesieniach polskich i brytyjskich, nie na źródle amerykańskim (Telex). Ostrzeżenie polskich ministrów jest więc faktem publicznym. Informacje wywiadowcze, które miały za nim stać, już nie.

Jak mogłaby wyglądać rosyjska prowokacja

Nie chodzi o scenariusz wjazdu czołgów. Niemieckie media opisywały polskie obawy przez pryzmat „zielonych ludzików”, ograniczonych incydentów i testowania tempa reakcji NATO (Spiegel). Podobnie oceniają to analitycy litewscy: prawdopodobieństwo dużego ataku jest niskie, ale ryzyko operacji hybrydowych, obliczonych na presję i rozpoznanie reakcji, pozostaje wysokie (LRT). W praktyce oznaczałoby to sabotaż, drony, sfingowane incydenty graniczne albo zakłócanie GPS. Wystarczająco poważne, by zastraszać. Wystarczająco niejednoznaczne, by spowalniać decyzje.

Ta niejednoznaczność jest tu najważniejszym narzędziem. Artykuł 5 NATO, czyli zapis mówiący, że atak na jednego sojusznika jest atakiem na wszystkich, nie działa automatycznie. Każde państwo samo określa, jakie działania podejmie, a wspólna reakcja wymaga politycznego uzgodnienia w Radzie Północnoatlantyckiej, najważniejszym organie decyzyjnym Sojuszu (North Atlantic Treaty). Deklaracja ze szczytu NATO w Waszyngtonie w 2024 r. dopuściła możliwość, że kampanie hybrydowe osiągną próg artykułu 5, ale ocenę pozostawiła każdorazowo państwom sojuszniczym (Washington Summit Declaration). Celowo mętny incydent zmusiłby więc sojuszników najpierw do sporu o to, co się wydarzyło, kto za tym stoi i jak poważne to było.

Putin nie musiałby pokonać NATO militarnie. Wystarczyłoby, by pierwsze godziny Sojusz zużył na dyskusję.

Niemiecki problem z szybkością

Gdyby prowokacja dotknęła Polski albo państw bałtyckich, odpowiedź wojskowa w dużej mierze przechodziłaby przez Niemcy. To tam znajdują się kluczowe amerykańskie i natowskie bazy lotnicze oraz logistyczne. Berlin współdowodzi też z Holandią nowym wspólnym dowództwem odpowiedzialnym za obronę Estonii i Łotwy, a jednocześnie buduje stałą brygadę na Litwie (Süddeutsche Zeitung, NATO Secretary General Rutte). Niemiecki plan obrony państwa, Operationsplan Deutschland, ma w kryzysie nadawać ruchom wojskowym pierwszeństwo przed ruchem cywilnym (OPLAN Deutschland).

Plan istnieje. Z dokumentów publicznych nie wynika jednak, czy rządy z góry uzgodniły zgody, które w incydencie szarej strefy miałyby znaczenie w pierwszych godzinach: prawo przemieszczania wojsk sojuszniczych przez niemiecką kolej, przekraczanie granic wewnętrznych bez opóźnień celnych czy zasady zwalczania niezidentyfikowanych dronów nad niemiecką przestrzenią powietrzną (Zeit). Jeśli posiłki, łańcuch dowodzenia i zgody tranzytowe będą uruchamiane z opóźnieniem, rosyjski test może się udać nawet wtedy, gdy później wszyscy sojusznicy potwierdzą przywiązanie do traktatu.

Gdzie konsensus może zwolnić

Węgry i Słowacja nie odrzucają zobowiązań NATO. Tworzą inny problem: politykę wewnętrzną, która może utrudnić szybkie porozumienie w pierwszej fazie kryzysu. Węgierskie media prawicowe przedstawiały polskie ostrzeżenia jako „straszenie”, zestawiając je ze spokojniejszymi ocenami fińskimi (KarpátHír). Premier Słowacji Robert Fico oddziela natomiast zobowiązania kolektywnej obrony od wsparcia dla Ukrainy i odmawia udziału w natowskich mechanizmach finansowania uzbrojenia dla Kijowa (Aktuality.sk).

Żaden z tych rządów nie wypowiedział zobowiązań traktatowych. Ale w pierwszych godzinach niejednoznacznego incydentu wystarczy, że jeden sojusznik nazwie go zagrożeniem bezpieczeństwa, a drugi paniką. Taka różnica tonu daje Moskwie dokładnie to, czego szuka: czas.

Co pozostaje niewiadomą

O trwałości sygnału odstraszania z tego tygodnia zdecydują dwie kwestie. Po pierwsze, czy Stany Zjednoczone publicznie potwierdzą albo doprecyzują ostrzeżenie wywiadowcze, które skłoniło Warszawę do tak ostrej reakcji. Bez tego komunikat odstraszający opiera się przede wszystkim na wiarygodności Polski. Po drugie, czy niemieckie korytarze transportowe, łańcuchy dowodzenia i system baz lotniczych są w stanie zadziałać w tempie wymaganym przez kryzys szarej strefy. Żaden z przywołanych publicznych dokumentów nie pokazuje, że NATO ma z góry uzgodnione procedury pozwalające przenieść niejednoznaczny incydent graniczny z poziomu działań krajowych służb do konsultacji sojuszniczych w ciągu godzin, a nie dni.

Traktat jest jasny. Niejasne pozostaje, czy Sojusz potrafi działać szybciej, niż Moskwa potrafi wytwarzać chaos.