Waszyngton tnie myśliwce NATO o jedną trzecią

Poufny dokument USA, do którego dotarł niemiecki „Die Welt”, pokazuje dokładne cięcia w siłach, jakie Ameryka obiecała przekazać NATO na wypadek kryzysu. Nie chodzi o wycofanie żołnierzy z europejskich baz. Chodzi o coś mniej widocznego, ale dla planowania obronnego ważniejszego: demontaż rezerw, które Waszyngton miał dosłać w razie eskalacji i na których sztabowcy NATO mogli dotąd opierać swoje scenariusze.

Co zawiera ujawniona lista

Cięcia dotyczą NATO Force Model, czyli modelu sił przyjętego po pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę w 2022 r. Ten system określa, jakie jednostki każde państwo sojuszu zobowiązuje się wystawić w konkretnych terminach: część w ciągu 10 dni, kolejne w ciągu 30 dni, a trzeci rzut w ciągu sześciu miesięcy. Zmienione amerykańskie zobowiązania Waszyngton przekazał 31 maja.

Skala zmian jest duża. Liczba zadeklarowanych myśliwców spada o około jedną trzecią: F-16 z 99 do 63, F-15E z 54 do 36. Z planów NATO całkowicie znikają wszystkie tankowce KC-46, czyli maszyny pozwalające samolotom bojowym operować daleko od baz bez lądowania na tankowanie. Usunięto też dalekiego zasięgu drony rozpoznawcze. Liczbę uzbrojonych MQ-9 Reaper, podstawowych sojuszniczych dronów obserwacyjno-uderzeniowych, zmniejszono o połowę (Focus.de). Na morzu wypada jedna z dwóch lotniskowcowych grup uderzeniowych. Znikają okręty podwodne z pociskami manewrującymi. Liczba samolotów patrolu morskiego spada z 26 do 15. Odpada także jedna z dwóch formacji bombowców strategicznych.

Europa ma samoloty, ale nie ma zobowiązań

Przedstawiciele NATO twierdzą, że nie należy spodziewać się luk obronnych. Taka ocena opiera się jednak na europejskich siłach, które istnieją w krajowych arsenach, ale nie są formalnie przypisane do kryzysowych poziomów gotowości NATO. Europa jako całość ma więcej myśliwców niż Rosja. Posiadanie samolotów to jednak co innego niż wpisanie ich do sojuszniczego planowania z określonym cyklem dyżurów i terminem użycia.

Zobowiązanie oznacza finansowane cykle gotowości, załogi szkolone do rotacyjnych misji, zaplecze logistyczne oraz polityczną decyzję, że rząd oddaje część sił pod potrzeby sojuszu, choć w kryzysie mógłby woleć zatrzymać je pod kontrolą narodową.

Francuski serwis analityczny Meta-Defense wylicza, że samo zastąpienie wycofywanych amerykańskich zdolności konwencjonalnego uderzenia wymagałoby formalnego przypisania do planów NATO 350-400 europejskich samolotów wielozadaniowych (Meta-Defense). Żaden europejski rząd nie ogłosił deklaracji w takiej skali. Koszt utrzymania tych rotacji, od obsługi technicznej po szkolenie i logistykę, najmocniej obciążyłby państwa z największymi siłami powietrznymi: Francję, Niemcy, Wielką Brytanię i Włochy.

Różnica jest więc zasadnicza. Amerykańskie cięcia są potwierdzone, rozpisane i zaplanowane. Europejskie zastępstwo pozostaje dobrowolne, niepoliczone i zależne od 31 parlamentów narodowych.

Gwarancje nuklearne nie zastąpią sił konwencjonalnych

Skoro zobowiązania konwencjonalne maleją, Waszyngton i Paryż oferują równolegle wzmocnienie parasola nuklearnego. Broń jądrowa rozwiązuje jednak inny problem. USA negocjują rozszerzenie nuclear sharing, czyli natowskiego mechanizmu, w którym amerykańskie bomby B61 są przechowywane na terytorium sojuszników i mogą być przenoszone przez ich samoloty, o Polskę i państwa bałtyckie (Rzeczpospolita, LRT). Litwa zaczęła rozmowy o zmianie konstytucji, która pozwoliłaby na rozmieszczenie broni jądrowej na jej terytorium. Polska formalnie zaproponowała utworzenie stałej bazy USA (Polsat News).

Francja prowadzi własny tor. Jej „dissuasion avancée”, program rozszerzania francuskiego parasola nuklearnego na państwa partnerskie przy zachowaniu przez Paryż wyłącznej decyzji o użyciu broni, obejmuje już dziewięciu partnerów po tym, jak w maju dołączyła Norwegia (Euronews). Polska próbuje korzystać z obu ścieżek jednocześnie, choć system amerykański i francuski mają niekompatybilne struktury dowodzenia: Waszyngton kontroluje bomby B61, Paryż własne głowice, a mechanizmu koordynacji między nimi nie ma.

Odstraszanie nuklearne chroni przed zagrożeniami egzystencjalnymi. Nie zastępuje eskadr myśliwskich, tankowców i samolotów patrolowych potrzebnych NATO do operacji konwencjonalnych poniżej progu użycia broni jądrowej, czyli w tej szarej strefie, w której rozgrywa się większość realnych kryzysów wojskowych.

Pięć tygodni do Ankary

Szczyt NATO w Ankarze 7-8 lipca staje się politycznym terminem granicznym. Jeśli europejscy sojusznicy przyjadą bez konkretnych zobowiązań siłowych wypełniających luki z ujawnionej listy, brak zdolności stanie się nowym punktem odniesienia. Amerykańskie cięcia zostały już wpisane do dokumentów. Europejska odpowiedź wciąż jest zbiorem intencji, z których każda czeka na parlament, budżet i decyzję polityczną, której dotąd nikt nie podjął.