Waszyngton wstrzymuje rotację w Estonii

Poligon w pobliżu Tapy, w północno-wschodniej Estonii, jest dziś cichszy niż jeszcze miesiąc temu. Większość stacjonujących tam amerykańskich żołnierzy wyjechała. Waszyngton wstrzymał nowe przerzuty do Europy, bo Pentagon sprawdza, gdzie powinny być rozmieszczone siły USA i jak szybko można je przesuwać między teatrami działań (ERR).

Tallinn nie potrafi dziś powiedzieć, jakie oddziały i jaki sprzęt zastąpią Amerykanów ani kiedy to nastąpi. Właśnie w tej luce między końcem jednej rotacji a początkiem kolejnej mieści się najważniejsze pytanie o odstraszanie.

Jak wygląda normalna rotacja

Standardowa rotacja przypomina zmianę warty: jedna jednostka wyjeżdża, druga przyjeżdża, harmonogram jest znany z kilkutygodniowym wyprzedzeniem, a przerwa w zdolnościach wojskowych pozostaje minimalna. W Estonii ten kalendarz stał się nieprzejrzysty. Minister obrony Hanno Pevkur zapewnia, że siły USA „nie opuszczą kraju całkowicie”, ale sam sprowadza problem do skali i rodzaju zdolności, które zostaną na miejscu. Rząd może więc zgodnie z prawdą mówić, że NATO trwa, podczas gdy konkretne wojska i sprzęt stojące za tą obietnicą stają się mniej pewne.

Estonia nie jest wyjątkiem. W maju Pentagon odwołał planowaną rotację brygady pancernej liczącej około 4 000 żołnierzy do Polski, zaskakując nawet część amerykańskich urzędników (Politico). Sekretarz obrony Pete Hegseth rozpoczął sześciomiesięczny przegląd rozmieszczenia sił USA w Europie, przedstawiając go jako krok w stronę przejęcia przez sojuszników „podstawowej odpowiedzialności” za własną obronę (NATO). Z doniesień wynika, że Hegseth chciał głębszych cięć w Europie jeszcze przed spotkaniem ministrów obrony NATO, ale został powstrzymany (Focus). Ostatecznego rozkazu jednak nie opublikowano.

Sztab to nie garnizon

Odpowiedź NATO ma na razie charakter organizacyjny. 1 lipca 1. Korpus Niemiecko-Holenderski przejął dowodzenie taktyczne nad siłami lądowymi w Estonii i na Łotwie. Oznacza to, że europejski sztab planuje i prowadzi bieżącą aktywność wojskową, którą wcześniej obsługiwały struktury z dominującą rolą USA (ERR, Bloomberg). Niemiecki minister obrony Boris Pistorius przekonywał, że NATO może polegać na europejskich sojusznikach (DW). Amerykański gen. Christopher Donahue zapewnił podczas uroczystości w regionie bałtyckim, że Waszyngton „będzie stał u boku” sojuszników (Arab News/Reuters).

Przejęcie dowodzenia ma znaczenie, bo sztaby rozstrzygają, jak wyglądałyby pierwsze dni kryzysu. Ale sztab sam nie tworzy żołnierzy, samolotów, obrony powietrznej ani zapasów amunicji. On porządkuje siły, które państwa członkowskie muszą faktycznie wystawić. Najwyższy dowódca NATO przyznał, że Europa uzupełniła większość luk po amerykańskich ograniczeniach, ale część pozostaje niezałatana (AP/Seattle Times). Najtrudniejsze do zastąpienia są zdolności dalekiego rażenia i rozpoznania.

Najostrzej widać to w Polsce. Warszawa negocjuje możliwość utworzenia pierwszej stałej bazy USA, a wśród potencjalnych lokalizacji wymieniane są Poznań i Wrocław. Równocześnie naciska na Waszyngton, by wznowił wstrzymaną rotację pancerną (radar.rp.pl). Logika jest prosta: jeśli rotacje stają się niepewne, trzeba zabiegać o obecność stałą. Tyle że stała baza wymaga zgody Waszyngtonu, a Waszyngton jest w środku przeglądu.

Kto musi dać odpowiedź

W Kongresie narasta opór. Przewodniczący komisji sił zbrojnych Izby Reprezentantów Mike Rogers stwierdził, że ustawodawcy nie zostali właściwie skonsultowani przy wcześniejszym wycofaniu amerykańskiej brygady z Rumunii. Kongresmeni pracują nad wymogiem przygotowywania ocen ryzyka, zanim liczba żołnierzy USA w Europie spadnie poniżej 76 000 (The Hill).

Artykuł 5 NATO, czyli traktatowa zasada, że atak na jednego sojusznika jest atakiem na wszystkich, nie został zmieniony. Odstraszanie nie jest jednak samym zapisem w traktacie. To kalkulacja potencjalnego przeciwnika: jakie siły napotka, jak szybko zareagują i czy za decyzją polityczną pójdzie realna zdolność działania w pierwszych godzinach kryzysu. Gdy jednostki będące materialnym dowodem tej kalkulacji wyjeżdżają, a data ich zastąpienia nie jest podana, niepewność rośnie.

Ta luka nie dowodzi, że USA wychodzą z Europy. Pokazuje raczej, że odstraszanie w państwach bałtyckich zależy dziś od nieopublikowanego przeglądu Pentagonu, którego praktycznych skutków sojusznicy nie potrafią jeszcze uwzględnić w planowaniu. Stolice wschodniej flanki dostosowują się więc do nieobecności, której skali nie da się zmierzyć. Przegląd da odpowiedź. Problem w tym, czy gotowość sojuszu może na nią spokojnie czekać.