Waszyngton wycofuje osiem samolotów-cystern NATO

Na wschodniej flance NATO problemem nie są już tylko brygady, czołgi i liczba amerykańskich żołnierzy. Od fińskich baz rozproszenia, przez niemieckie zaplecze logistyczne, po rumuńskie wybrzeże Morza Czarnego coraz większe znaczenie ma warstwa mniej widoczna: tankowanie w powietrzu, rozpoznanie poza granicami, obserwacja morska i łącza dowodzenia, które zamieniają narodowe kontyngenty w jedną operację.

Widoczna część amerykańskiego odwrotu jest już opisana: mniej żołnierzy w Niemczech, anulowana rotacja pancerna do Polski i utracony plan rozmieszczenia w Niemczech systemów Typhon/Tomahawk, o czym pisały Rzeczpospolita i Defense News. Ważniejsze pytanie dotyczy tego, kto kontroluje zaplecze, bez którego wojska nie mogą szybko się przemieszczać, tankować, uderzać i przetrwać pod presją.

Plany wymagają zdolności

NATO ma dziś realne plany obronne, nie tylko polityczne deklaracje. Wschodnia flanka opiera się na regionalnych planach obrony, wysuniętych siłach, wcześniej rozmieszczonym sprzęcie, zapasach, modernizacji dowodzenia i szybkim wzmocnieniu, co wynika z natowskiego opisu wschodniej flanki oraz komunikatu wileńskiego.

Europa wydaje też więcej. Według Centre for European Reform europejscy sojusznicy NATO i Kanada przeznaczyli w 2025 r. na obronność $574 mld, a ponad połowa państw sojuszu kierowała więcej niż 30% budżetów obronnych na sprzęt.

Pieniądze nie tworzą jednak automatycznie tych deficytowych amerykańskich zdolności, które wpisano w natowskie planowanie. Proponowany przez Waszyngton plan „dostosowania” obecności oznaczałby wycofanie wszystkich ośmiu samolotów do tankowania w powietrzu, a także myśliwców, samolotów rozpoznania morskiego i dużych jednostek morskich przypisanych do operacji NATO w Europie. Al Jazeera opisała ten sam ruch jako cięcia w zasobach lotniczych i morskich, nie zaś zwykłe zmniejszenie liczby amerykańskich żołnierzy.

Batalion łatwo wpisać w tabelę sił. Nie utrzyma on jednak operacji powietrznych nad Bałtykiem ani obserwacji Morza Czarnego, jeżeli szybciej znikną systemy tankowania, rozpoznania i dowodzenia niż Europa zdoła je zastąpić.

Luka przesuwa się wzdłuż flanki

Fiński przykład pokazuje problem północy. Planowane cięcia zmniejszyłyby liczbę amerykańskich myśliwców ze 150 do 100, a jednocześnie objęłyby samoloty obserwacji morskiej i flotę tankowców powietrznych. W podobnym kierunku przesunęła się opinia publiczna: w badaniu opublikowanym przez STT około jednej dziesiątej Finów wierzyło, że USA pod obecną administracją broniłyby sojuszników z NATO, a 87% chciało mniejszej zależności od amerykańskiej technologii wojskowej.

Niemcy mają inną słabość. Ich znaczenie wynika z roli zaplecza, przez które płyną posiłki na wschód. Cięcia dotyczące F-16, F-15E, rozpoznania morskiego, tankowania w powietrzu i dostępności sił morskich uderzałyby w zasięg, obserwację i przepustowość całego systemu wzmocnienia. Materiały Bundestagu wciąż opisują USA jako niezbędne dla wielu kluczowych zdolności w dającej się przewidzieć przyszłości.

Na Morzu Czarnym Rumunia patrzy przede wszystkim na czas ostrzegania. Zagrożone systemy obejmują drony MQ-9 Reaper, samoloty patrolowe P-8A Poseidon, tankowce powietrzne, myśliwce i zdolności monitorowania okrętów podwodnych, według Libertatea. Digi24 podała, że zastąpienie słabych punktów, takich jak tankowanie w powietrzu, dowodzenie, rozpoznanie satelitarne i transport strategiczny, może zająć co najmniej dekadę, być może aż do połowy lat 30.

Finansowanie nie oznacza kontroli

Unijne instrumenty mogą przyspieszyć zakupy, ale nie rozstrzygają, kto wydaje rozkaz w pierwszych godzinach kryzysu. Obronny zwrot Komisji Europejskiej koncentruje się na przemyśle, wspólnych zamówieniach i odbudowie sił narodowych, zgodnie z jej agendą obronną. Czerwcowe porozumienie Parlamentu Europejskiego z 2026 r. w sprawie gotowości obejmuje pozwolenia, reguły zamówień, licencje transferowe i Europejski Fundusz Obronny, czyli unijną pulę na badania i projekty przemysłowe w obronności. Te reformy nie wystawią jednak tankowców powietrznych do 2027 r..

Dostępność wielu systemów, na których opiera się Europa, nadal kontroluje Waszyngton. Może przydzielić mniej zasobów, opóźnić ich użycie albo zawęzić pulę dostępną dla Europy. Państwa północne i wschodnie ponoszą bezpośrednie ryzyko wojskowe. Niemcy biorą na siebie presję centrum logistycznego. UE może uruchamiać pożyczki i skracać procedury zakupowe, lecz suwerenne dowodzenie zaczyna się dopiero tam, gdzie państwa posiadają deficytowe systemy i same decydują, kiedy je przesunąć.

Test jest praktyczny: czy Europa zdoła zastąpić amerykańskie tankowce powietrzne, samoloty rozpoznawcze i łącza dowodzenia, które plany NATO zakładają w latach 2027-2029? Analiza Atlantic Council dotycząca domeny powietrznej wskazuje, że europejskie planowanie musi uwzględniać mniejszą dostępność USA oraz braki w rozpoznaniu, tankowaniu, walce elektronicznej, zapasach amunicji i odporności baz lotniczych.

Europa nazwała już swoją zależność. Nie rozstrzygnęła jeszcze, czy pierwsza poważna próba przyjdzie przed pojawieniem się zdolności, które miałyby tę zależność zmniejszyć.