Waszyngton układa NATO 3.0

Waszyngton zaprosił do Bergen pięciu europejskich sojuszników, by z wyprzedzeniem ustalić, kto i w jakim zakresie przejmie ciężar konwencjonalnej obrony Europy. Formalnych zasad NATO takie spotkanie nie zmienia: przy oficjalnym stole każda decyzja wymaga zgody wszystkich państw, a każdy sojusznik może ją zablokować (NATO). Politycznie działa to jednak inaczej. Jeśli wybrana grupa najpierw uzgodni pakiet, pozostali dostaną znacznie węższy wybór: przyjąć plan w dużej mierze gotowy albo wystąpić w roli tych, którzy hamują odstraszanie.

Pokój, w którym pisze się projekt

Pod hasłem „NATO 3.0” Stany Zjednoczone zebrały Finlandię, Szwecję, Niemcy, Polskę i Holandię. Sens tej formuły jest prosty: Europejczycy mają wziąć na siebie większą część obrony konwencjonalnej, podczas gdy Waszyngton przesuwa uwagę i zasoby gdzie indziej (ISDP, upday). Nie ogłoszono publicznie zmian w strukturze dowodzenia, nowych celów gotowości ani źródeł finansowania.

Siła tego formatu polega nie na głosowaniu, lecz na tym, co dzieje się przed nim. Gdy wybrane rządy uzgadniają stanowiska, dopracowują język dokumentów i porównują wkłady jeszcze przed formalnymi negocjacjami, tworzą presję polityczną na resztę sojuszu. NATO działa przez konsensus, czyli każdy kraj ma prawo weta. Ale wobec uzgodnionego wcześniej pakietu weto staje się decyzją kosztowną politycznie. Państwa pozostające poza pokojem tracą wpływ, zanim rozmowa oficjalnie się zacznie.

Sam dobór państw też jest komunikatem. Finlandia ma najdłuższą granicę lądową NATO z Rosją. Niemcy są ciężarem środka Europy. Polska zapewnia logistyczny kręgosłup wschodniej flanki. Razem tworzą szkic Europy, która bierze na siebie większą część lądowej obrony Sojuszu. Brakuje jednak systemu, który ten szkic zamieniłby w zdolność wojskową: wspólnego dowodzenia, zapasów sprzętu, uzgodnionego finansowania i jednostek wyszkolonych do działania razem.

Co naprawdę powstaje

Najlepszym testem tego, czy deklaracje polityczne zamieniają się w realną siłę, są Niemcy. Brygada 45 na Litwie, pierwsza ciężka brygada bojowa Bundeswehry stale rozmieszczona za granicą, ma do końca 2027 r. liczyć około 5 000 żołnierzy. Koszary wciąż są jednak w budowie (Euronews, n-tv).

Od 1 lipca niemiecko-holenderskie dowództwo wojskowe z Münster przejęło kontrolę operacyjną nad siłami NATO przypisanymi do Estonii i Łotwy. Według doniesień ma kierować około 50 000 żołnierzy (Zeit, Deutschlandfunk). W praktyce oznacza to, że europejskie dowództwo decyduje, jak sojusznicze oddziały w tych państwach ćwiczą, przemieszczają się i reagują.

Polska gości rotacyjnie około 10 000 żołnierzy USA, a w Poznaniu działa wysunięty amerykański element dowodzenia (LRT, Forsal). Stała baza USA pozostaje przedmiotem rozmów. Nazwane jednostki, konkretne lokalizacje i harmonogramy budowy przechodzą test, którego nie zdają polityczne slogany.

Europa wciąż nie ma tego, co zakłada plan

Większy udział w NATO nie jest tym samym co zdolność do samodzielnego działania. IFRI wskazuje, że realny ciężar Europy zależy od miejsca w łańcuchach dowodzenia, a nie od europejskich flag na natowskich kwaterach (Ifri). Fondation Robert Schuman ostrzega z kolei, że Europa może zwiększyć budżety obronne, a mimo to nie uzyskać realnej suwerenności, jeśli nadal będzie zależna od amerykańskiego dowodzenia, satelitów i transportu strategicznego (Fondation Robert Schuman).

Luka kadrowa i sprzętowa jest równie konkretna. Niemiecka armia zawodowa musiałaby urosnąć z około 185 000 do co najmniej 260 000 żołnierzy, a rezerwy z mniej więcej 66 000 do 200 000. Minister obrony Boris Pistorius ostrzegał przed brakami specjalistów nawet dla samej brygady litewskiej (Tagesschau). Fińscy i szwedzcy eksperci zwracają uwagę, że części amerykańskich zdolności, w tym obrony przeciwrakietowej i sieci satelitarnych, nie da się szybko zastąpić europejskimi odpowiednikami (Svenska Yle).

W polskiej debacie dochodzi do tego osobne ryzyko polityczne: wybieranie partnerów przez Waszyngton może podzielić NATO na sojuszników pierwszej i drugiej kategorii (WP). Warszawa korzysta z takiej selekcji dzięki wysokim wydatkom obronnym i położeniu na wschodniej flance. Koszt polityczny ponoszą ci, których przy stole nie było.

Szczyt w Ankarze pokaże, czy pokój negocjacyjny w Bergen przygotował projekt, który zaakceptuje cały Sojusz, czy raczej państwa pominięte w pierwszej rundzie odkryją, że najważniejsze decyzje zapadły przed ich wejściem do rozmów.