Kto zagwarantuje Ukrainie kolejne 70 mld euro?

16 października Ukraina zwróciła się do przywódców UE o dziesiątki miliardów euro na przyszły rok. Przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen przyznała, że na 2027 r. brakuje 70 mld EUR (EFE). W pisemnych konkluzjach szczytu przywódcy nie zatwierdzili dodatkowych pieniędzy ani nowej pożyczki i nie podjęli decyzji w sprawie zamrożonych rosyjskich aktywów (konkluzje Rady Europejskiej). UE ma już pożyczkę na przyszły rok. Nie uzgodniła jednak, jak pokryć dodatkowe potrzeby Kijowa ani kto zapłaci, jeśli Ukraina nie będzie w stanie spłacić zobowiązań.

Pożyczka, którą Europa już ma

Pożyczka UE dla Ukrainy w wysokości 90 mld EUR obejmuje lata 2026 i 2027. UE finansuje ją, pożyczając pieniądze na rynkach kapitałowych (rozporządzenie (UE) 2026/467). Środki już trafiają do Ukrainy. 14 października KE wypłaciła 2,86 mld EUR na drony, obronę przeciwlotniczą i amunicję (komunikat KE).

Dlatego przywódcy mogli zapisać w konkluzjach, że znaleziono środki na pokrycie potrzeb Ukrainy w 2026 r. (konkluzje Rady Europejskiej).

Nowa prośba Kijowa wykracza poza tę pożyczkę. Wołodymyr Zełenski powiedział na szczycie, że wojna będzie kosztować Ukrainę 155 mld EUR w przyszłym roku. Poprosił Europę o co najmniej 70 mld EUR więcej na obronę, uzbrojenie i odporność kraju (wystąpienie Zełenskiego).

Dwa dni wcześniej ukraiński rząd wskazał dwie osobne luki w finansowaniu. Około 30 mld EUR budżet państwa musi jeszcze pozyskać od zagranicznych kredytodawców i darczyńców. Kolejne 40 mld EUR to potrzeby obronne, które w ogóle nie są ujęte w budżecie (rząd Ukrainy). To szacunki Kijowa. Konkluzje szczytu wzywają KE i Międzynarodowy Fundusz Walutowy do ich aktualizacji (konkluzje Rady Europejskiej).

Rozstrzygnięcie szczytu było wąskie. Przewodniczący Rady Europejskiej António Costa powiedział, że przywódcy poprosili KE o propozycję pokrycia dodatkowych potrzeb Ukrainy w 2027 r., ale nie wyznaczyli terminu (wypowiedź Costy, EFE). To początek negocjacji. Nie wskazano kredytodawcy ani nie uruchomiono nowych pieniędzy.

Kto zapłaci, jeśli Ukraina nie będzie mogła

Każda nowa pożyczka wymaga gwarantów, czyli rządów, których budżety poniosłyby stratę, gdyby Ukraina nie zdołała jej spłacić. Premier Estonii Kristen Michal powiedział agencji Reuters, że najbardziej prawdopodobnym rozwiązaniem jest kolejna wspólna pożyczka UE, bo rządy znają już ten mechanizm. Liczy na decyzję przed końcem roku (Reuters).

Obecna pożyczka pokazuje, jak można to zrobić bez udziału wszystkich państw. Zabezpieczeniem jest niewykorzystany margines w budżecie UE, a przy jej uruchomieniu porozumiały się 24 państwa członkowskie. Czechy, Węgry i Słowacja nie zostały objęte zobowiązaniami finansowymi (rozporządzenie (UE) 2026/467).

Ten precedens pomaga odczytać deklarację premiera Czech Andreja Babiša, który zapowiedział, że Praga nie będzie gwarantować nowych pożyczek dla Ukrainy (Deník N). Zastosowanie modelu z 2026 r. pozwoliłoby Czechom nie dokładać się do rachunku, ale nie musiałoby zablokować pożyczki. Nie ma jednak gwarancji, że państwa zgodzą się powtórzyć ten układ. Każdy rząd, który z niego wystąpi, zwiększa udział w ryzyku tych, które przystąpią do porozumienia.

Dlaczego sprawa zamrożonych aktywów stoi w miejscu

Druga możliwość wiąże się z zamrożonymi aktywami rosyjskiego banku centralnego. Większość z nich przechowuje Euroclear, firma finansowa z siedzibą w Brukseli. Obawy Belgii są konkretne: gdyby aktywa trzeba było zwrócić Rosji, rząd w Brukseli obawia się, że rachunek obciąży właśnie Belgię.

Minister spraw zagranicznych Maxime Prévot powiedział w belgijskim parlamencie, że rząd nadal sprzeciwia się wykorzystaniu tych aktywów, dopóki nie zostaną spełnione trzy warunki (parlament belgijski). Pozostałe państwa członkowskie musiałyby w pełni podzielić ryzyko. Trzeba byłoby zagwarantować środki na wypadek konieczności zwrotu aktywów. Do porozumienia należałoby też włączyć rosyjskie aktywa przechowywane poza Belgią.

Pozycja Belgii wynika z tego, że to ona mogłaby zostać obciążona kosztami. Jej rząd zapowiada, że nie weźmie tego ryzyka na siebie w pojedynkę. Dopóki pozostałe stolice nie zaakceptują tych warunków, wykorzystanie aktywów pozostanie zablokowane.

Szczyt nie zdecydował o nowej pożyczce dla Ukrainy, nie wskazał gwaranta i nie podjął sprawy rosyjskich aktywów. Kwota 70 mld EUR pozostaje szacunkiem Kijowa; przegląd KE i MFW może go zmienić. Na razie przywódcy zatwierdzili wyłącznie wcześniej uzgodnioną pożyczkę. KE ma teraz przedstawić plan, który wskaże, które rządy wezmą na siebie ryzyko.