Pożary przeciążają flotę UE

Pożary zarośli na Sycylii, ewakuacje pod Madrytem, tysiące ludzi wypędzonych z domów w Żyrondzie: europejski sezon pożarowy przestał być serią lokalnych kryzysów, a stał się testem wspólnej odporności. W tym tygodniu Francja i Hiszpania, dwa z największych państw UE, zwróciły się do Brukseli o pomoc, bo własne siły gaśnicze okazały się niewystarczające. Uruchomiły Unijny Mechanizm Ochrony Ludności, czyli procedurę, przez którą rząd może poprosić inne państwa europejskie o samoloty, śmigłowce, załogi lub sprzęt. Odpowiedź przyszła szybko. Prawdziwy problem zaczyna się wtedy, gdy państwa mające pożyczać sprzęt same zaczynają płonąć.

Samoloty przekroczyły granice. Potem pojawiło się ograniczenie.

Emmanuel Macron poinformował, że Francja szuka wsparcia UE, bo sytuacja pożarowa w Żyrondzie pozostawała „skrajnie napięta” (France 24). Hiszpania poszła dalej: ogłosiła stan nadzwyczajny w związku z pożarami pod Madrytem i Ávilą. Tamtejsza Wojskowa Jednostka Ratunkowa zwróciła się do Brukseli o co najmniej cztery samoloty gaśnicze (Europa Press, Sur in English).

Mechanizm zadziałał. Portugalia wysłała do Francji dwa samoloty Fire Boss i siedmioosobową ekipę w ramach rescEU, finansowanej przez UE rezerwy strategicznej utworzonej w 2019 r. na wypadek kryzysów obejmujących więcej niż jedno państwo (Observador). Czeskie śmigłowce Black Hawk operujące we Francji wykonały 407 zrzutów wody, dostarczając ponad 1,25 mln litrów (POŽÁRY.cz). Według El País Bruksela skierowała do Hiszpanii cztery samoloty, a do Francji trzy samoloty i dwa śmigłowce.

Napięcie wpisane w ten model najlepiej pokazała Grecja. W tym samym tygodniu Ateny wysłały do Hiszpanii dwa Canadairy CL-415 (Kathimerini), a greckie służby ochrony ludności ostrzegały u siebie przed piątą, najwyższą kategorią zagrożenia pożarowego (Greek Civil Protection). Grecja mogła wypuścić samoloty za granicę, bo na jej terytorium wcześniej rozmieszczono 245 europejskich strażaków jako zabezpieczenie (Kathimerini). Logika jest zamknięta: Grecja wysyła maszyny do Hiszpanii, ponieważ inni wysłali ludzi do Grecji. Przestanie działać w dniu, w którym każde państwo wysokiego ryzyka będzie potrzebowało własnych samolotów u siebie.

Flota zaprojektowana na łagodniejszy klimat

Lipiec przyniósł już wcześniejsze prośby o pomoc. Portugalia uruchomiła mechanizm 3 lipca, Francja 5 lipca (Commission). Komisja zdążyła skierować do Francji samoloty rescEU ze Szwecji i Cypru, a do Portugalii hiszpańskich strażaków. Wnioski wracają, bo rośnie skala pożarów: Wspólne Centrum Badawcze UE odnotowało do końca lipca 2026 r. 899 pożarów, ponad dwa razy więcej niż wynosi wieloletnia średnia dla tego momentu roku (JRC).

Na ten popyt Europa odpowiada wspólną flotą 22 samolotów gaśniczych i pięciu śmigłowców, wspieraną przez 777 strażaków z 14 państw rozmieszczonych z wyprzedzeniem. To największa sezonowa operacja tego typu przygotowana dotąd przez UE (Commission, EU in Emergencies). Ale ta pula nie jest niewyczerpana. Portugalia, Francja, Hiszpania, Grecja, Włochy i Chorwacja wchodzą w szczyt ryzyka w tych samych tygodniach. Każdego poranka sezonu pożarowego Bruksela pyta państwa uczestniczące w mechanizmie, kto może jeszcze udostępnić maszyny (Le Progrès). System działa tylko tak długo, jak długo ktoś może odpowiedzieć twierdząco.

Komisja sfinansowała 12 nowych samolotów gaśniczych, które mają stacjonować w sześciu państwach, ale pierwsze maszyny są spodziewane dopiero na sezon pożarowy 2028 r. (rescEU). Między obecną flotą a wzmocnieniami są jeszcze dwa lata. To nie jest luka księgowa: jak pisał Le Soir, samolot wpisany jako „dostępny” pozostaje dostępny wyłącznie pod warunkiem, że państwo bazowe nie potrzebuje go tego samego dnia.

Europejska solidarność pożarowa w tym tygodniu zadziałała. Piloci, samoloty gaśnicze i załogi naziemne przemieszczały się przez granice pod realną presją. Mechanizm redystrybuuje jednak stałą pulę sprzętu, nie zwiększa jej. Komisja i sześć stolic, w których bazują zasoby gaśnicze rescEU, powinny publicznie odpowiedzieć na pytanie, które coraz mocniej wynika z ich własnych danych: kiedy system przestaje przydzielać pomoc, a zaczyna wybierać, kto ją dostanie?