Zaporizhzhia na dieslu przez 10 dni

Największa elektrownia jądrowa w Europie nie działa już jak elektrownia. Od ponad dwóch lat jej sześć reaktorów nie produkuje prądu. Nadal jednak potrzebuje energii, bo wyłączony reaktor nie jest martwą konstrukcją: paliwo jądrowe i baseny wypalonego paliwa wciąż wydzielają ciepło, które trzeba odbierać pompami, zaworami i aparaturą kontrolną.

Ten system bezpieczeństwa 20 sierpnia stracił ostatnie połączenie z ukraińską siecią elektroenergetyczną. Walki na północ od Dniepru przerwały jedyną działającą jeszcze linię zasilającą elektrownię w Zaporożu. Od dziesięciu dni chłodzenie sześciu wyłączonych bloków i basenów wypalonego paliwa utrzymują wyłącznie awaryjne generatory dieslowskie (LIGA, NV).

Szef MAEA Rafael Grossi ocenił zapas paliwa na około 10 dni. Bez naprawy linii albo nowych dostaw diesla elektrownia może, jak ostrzegł, stracić całe zasilanie (Straits Times, RBC-Ukraine).

Kryzys narastał linia po linii

To nie jest awaria jednego przewodu, lecz finał procesu trwającego od początku rosyjskiej inwazji. Przed pełnoskalową wojną elektrownia zaporoska miała 10 zewnętrznych linii zasilających. Kolejne wypadały z pracy, aż 20 sierpnia uszkodzona została ostatnia: linia 330 kV Ferosplavna-1 (Ukrainian News, Rubryka).

Aktywność wojskowa uniemożliwia technikom nawet sprawdzenie przyczyny uszkodzenia. MAEA negocjuje więc lokalne zawieszenie ognia, które pozwoliłoby ekipom remontowym dotrzeć na miejsce (World Nuclear News).

Ryzyko jest inne niż w pracującej elektrowni, ale nie znika. Rozpad promieniotwórczy w zestawach paliwowych i magazynach wypalonego paliwa nadal wytwarza ciepło. Do jego odbioru potrzebna jest elektryczność: dla pomp, zaworów i systemów pomiarowych (Nuclear News Network, News UN). Jeżeli jednocześnie zabraknie zasilania z sieci i paliwa do generatorów, chłodzenie stanie, a temperatura zacznie rosnąć.

Na początku sierpnia operatorzy podnieśli poziom wody w basenach wypalonego paliwa we wszystkich sześciu blokach. To daje dodatkowy czas, zanim przy braku aktywnego chłodzenia woda zaczęłaby wrzeć (Nuclear News Network). Inspektorzy MAEA sprawdzili większość z 20 generatorów dieslowskich i 27–28 sierpnia odnotowali przyjazd cystern z dwóch pobliskich lokalizacji (NV, 5 Kanal).

Słabym punktem pozostaje wiedza o realnych zapasach. Inspektorzy nie byli w głównym zewnętrznym magazynie paliwa od marca 2025 r., a według dostępnych informacji walki miały opóźnić ostatnią planowaną dostawę do tego obiektu wiele miesięcy temu (UNN, Rubryka). Liczba 10 dni diesla pochodzi od personelu elektrowni, nie z niezależnego audytu MAEA.

W tym samym tygodniu doszły trzy uderzenia dronów: jedno w pobliżu zbiornika chłodzącego raniło dwóch pracowników, drugie trafiło w suchy magazyn wypalonego paliwa, trzecie w system zraszaczy (MAEA podała na X, Agerpres). Poziomy promieniowania pozostały w normie. Agencja nie wskazała sprawcy.

Pytanie o Rosatom, którego Europa unika

Europejskie rządy czytają ostrzeżenie z Zaporoża przez pryzmat własnej polityki jądrowej.

Francja, najbardziej uzależnione od atomu państwo Europy, stawia granicę między realnym ryzykiem a paniką. Konsultant Stéphane Audrand mówił „Le Parisien”, że elektrownia w zimnym wyłączeniu nie staje się „nowym Czarnobylem” tylko dlatego, że utraciła zasilanie z sieci (Le Parisien). Francuska obawa dotyczy raczej otoczenia elektrowni: podstacji, dróg, dostaw paliwa i zmęczonego personelu, bo w warunkach wojny także infrastruktura pomocnicza staje się elementem bezpieczeństwa jądrowego (Euronews).

Greenpeace France wykorzystuje kryzys do ponowienia żądania sankcji wobec Rosatomu, przypominając, że handel jądrowy nadal pozostaje poza unijnymi pakietami sankcyjnymi wobec Rosji (France 24).

Węgry milczą najbardziej wymownie. Media sprzyjające rządowi przekazały dane MAEA, ale nie powiązały ich z Paks II, czyli projektem nowych reaktorów finansowanych i budowanych przez Rosatom (Világgazdaság). Powód jest praktyczny: Paks odpowiada za dużą część węgierskiej produkcji energii elektrycznej, a Paks II zależy od tej samej rosyjskiej państwowej spółki jądrowej (World Nuclear Association).

Budapeszt ma więc interes w tym, by Zaporoże pozostało problemem wojny, a nie argumentem za sankcjami wobec Rosatomu. Dopóki unijny reżim sankcyjny wyłącza sektor jądrowy (Council of the EU), Węgry nie muszą używać weta.

Polska opisuje ten epizod jako element rosyjskiego przymusu, jednocześnie chroniąc zaufanie do własnego programu jądrowego. Stanowisko polskiego dozoru jądrowego jest takie, że utrata zewnętrznego zasilania należy do standardowych scenariuszy projektowych, z którymi generatory dieslowskie powinny sobie poradzić. Zaporoże jest szczególnie groźne z powodu wojny i okupacji, nie z powodu samej technologii jądrowej (BiznesAlert).

Najbliższe dni rozstrzygną kwestię techniczną: czy zabiegi Grossiego o lokalne zawieszenie ognia dadzą ekipom remontowym dostęp do linii, zanim skończy się diesel. Spór polityczny jest szerszy. Zaporoże pozostaje najbardziej widocznym skutkiem rosyjskiej kontroli nad europejską infrastrukturą jądrową, ale UE wciąż traktuje je jako kryzys bezpieczeństwa, nie jako koszt rosyjskiej dźwigni nuklearnej w polityce sankcyjnej. To decyzja, którą ministrowie spraw zagranicznych nadal odkładają.