UE wymienia dwóch oligarchów za trzyletnie sankcje

Ambasadorowie państw UE mieli 22 września uzgodnić przedłużenie jednej z unijnych list sankcyjnych wobec Rosji na trzy lata zamiast sześciu miesięcy (EFE/Unitel, Il Foglio). Ceną miałoby być usunięcie z listy dwóch miliarderów: Michaiła Fridmana i Aliszera Usmanowa. Żadna z tych zmian nie ma jeszcze mocy prawnej. Jeśli dojdzie do wykreślenia, o dalszym zamrożeniu majątków decydowałoby prawo państwa, w którym aktywa się znajdują.

Co obecnie obowiązuje

Lista obejmuje osoby oskarżane o podważanie integralności terytorialnej Ukrainy. To jeden z kilku unijnych reżimów sankcyjnych wobec Rosji. Podstawę prawną stanowią dwa akty. Decyzja dotycząca wspólnej polityki zagranicznej wskazuje osoby objęte sankcjami i zakazem wjazdu (Decision 2014/145/CFSP). Osobne rozporządzenie, Regulation 269/2014, nakazuje wszystkim bankom i przedsiębiorstwom w UE zamrożenie ich aktywów.

Porozumienie ambasadorów nie zmienia żadnego z tych aktów. Formalną decyzję musi podjąć Rada UE, czyli ministrowie 27 państw, a następnie trzeba ją opublikować w Dzienniku Urzędowym UE, unijnym publikatorze aktów prawnych. W środę rano To Brief nie znalazł aktu, który wprowadzałby trzyletni okres obowiązywania ani wykreślenie obu oligarchów. Do czasu jego publikacji lista działa dzięki przyjętemu na siedem dni rozwiązaniu przejściowemu (To Brief).

Jak weto stało się kartą przetargową

Przedłużenie sankcji wymaga jednomyślności, więc pojedynczy rząd może je zablokować (Article 31 TEU). Każdy termin odnowienia listy staje się tym samym narzędziem nacisku. Jako pierwsza zgody odmówiła Słowacja. Następnie Francja zażądała wykreślenia Usmanowa — wynika z relacji czterech dyplomatów cytowanych przez Euronews.

Łotwa wykorzystała to samo weto, aby zablokować wykreślenie obu oligarchów (To Brief). Opisywane porozumienie sugeruje, że Ryga wycofała już swój sprzeciw.

Francja powołała się na bezpieczeństwo narodowe, ale nie wyjaśniła, jaki konkretnie interes miałby być zagrożony. Jej delegacja mówiła o „konkretnej kwestii bezpieczeństwa narodowego” — przekazali dyplomaci cytowani przez Euronews. 17 września dziennikarz zapytał francuskie MSZ, dlaczego Paryż chce wykreślenia Usmanowa. Rzecznik odpowiedział, że negocjacje w Radzie UE są poufne (France Diplomatie). Brak wyjaśnień skłonił dyplomatów do spekulacji o ukrytej transakcji, ale żadnego dokumentu, który potwierdzałby którąkolwiek z tych teorii, nie przedstawiono (EUobserver).

Obaj oligarchowie zostali potraktowani jako para, choć ich sytuacja procesowa jest różna. Sąd UE uchylił w kwietniu 2024 r. pierwotne wpisanie Fridmana na listę, uznając, że zabrakło wystarczających dowodów. W lutym 2024 r. podtrzymał natomiast sankcje wobec Usmanowa (CURIA, T-301/22, CURIA, T-237/22). Jeśli porozumienie zostanie wdrożone, Usmanow zniknie z listy mimo korzystnego dla UE wyroku. Paryż zabiegał o taki rezultat, ale publicznie nie wyjaśnił powodów.

Co dzieje się z zamrożonym majątkiem po wykreśleniu

Unijna lista zobowiązuje każdy bank w każdym państwie członkowskim do zamrożenia aktywów danej osoby. Sankcja krajowa działa tylko na terytorium państwa, które ją wprowadziło. Łotewskie przepisy pozwalają Rydze nakładać własne zamrożenia majątków i zakazy wjazdu (Latvian sanctions law). Obowiązywałyby one łotewskie banki, ale nie bank niemiecki czy włoski, w którym znajdowałyby się te same aktywa.

Włochy pokazują drugi wariant. Zamrożenie w 2022 r. sardyńskich willi powiązanych z Usmanowem opierało się na wpisie na unijną listę. Nie ujawniono osobnej włoskiej decyzji w tej sprawie (Il Foglio). Gdy wykreślenie zacznie obowiązywać, Rzym prawdopodobnie straci podstawę prawną do dalszego zamrożenia willi. Niemcy znajdują się pomiędzy tymi przypadkami. W czerwcu sąd we Frankfurcie uznał, że władze nie udowodniły kontroli Usmanowa nad jachtem Dilbar. Jedynie trwające postępowanie odwoławcze pozwala nadal zatrzymywać jednostkę (taz).

Co daje dłuższy okres obowiązywania

Trzyletni okres obowiązywania zapewniłby bankom i przedsiębiorstwom większą przewidywalność. Ograniczyłby też liczbę terminów, przy których jeden rząd może zagrozić całej liście. Rada UE nadal mogłaby zmieniać poszczególne wpisy między kolejnymi terminami, a osoby objęte sankcjami zachowałyby prawo do zaskarżenia decyzji. Zmniejszyłaby się jednak liczba momentów, w których wszystkie 27 państw musi ponownie zgodzić się na utrzymanie pozostałych nazwisk.

Teraz Rada UE musi opublikować akt prawny, zanim którakolwiek z tych zmian zacznie obowiązywać. Paryż powinien natomiast przedstawić uzasadnienie dotyczące bezpieczeństwa narodowego, którego dotąd nie ujawnił. Jeśli Usmanow zostanie wykreślony, o dalszym zamrożeniu jego aktywów nie będzie już decydować UE. Rozstrzygnie je prawo państwa, w którym aktywa się znajdują.