Molann an Coimisiún srian ar chrosadh aonair

An 6 Deireadh Fómhair, mhol an Coimisiún Eorpach go gceadódh rialtais an AE na céimeanna lárnacha de chainteanna ballraíochta trí thromlach cáilithe seachas d’aontoil (Ceisteanna agus freagraí ón gCoimisiún, BTA). Ní fhéadfadh aon tír amháin caibidlíocht iarrthóra a chur ar fionraí, cé go gcoinneodh gach tír a ceart crosta ar iontráil deiridh. Bheadh ar na rialtais a thabharfadh suas an chumhacht sin toiliú leis an athrú. Ní réitíonn sé ach oiread an díospóid is bun le cur in aghaidh na hÚcráine ag an Ungáir.

An ceart crosta a chuirfear ar ceal, agus an ceann a fhanfaidh

Chun dul isteach san AE, ní mór sraith fhada céimeanna a chur i gcrích. Roinntear an chaibidlíocht ina braislí téamacha. Nuair a osclaítear braisle, ciallaíonn sé go nglacann an AE leis gur féidir leis an iarrthóir tús a chur le réimse dá dhlíthe a thabhairt ar aon dul le rialacha an AE. Go dtí seo, b’éigean do rialtais náisiúnta aontú d’aontoil gach uair a osclaítí braisle nó a dúnadh go sealadach í, agus dá bhrí sin d’fhéadfadh aon rialtas amháin cur ina choinne (míniú ón gComhairle).

Tá an Coimisiún ag iarraidh go ndéanfaí cinneadh ar na céimeanna lárnacha sin trí thromlach cáilithe. Chuige sin, ní mór do 15 rialtas ar a laghad, arb ionann a dtíortha agus 65% ar a laghad de dhaonra an AE, tacú leis an gcinneadh (Airteagal 16 CAE). Ní fhéadfadh tír amháin bac a chur air a thuilleadh. Ní athrófaí an chéim dheireanach. Faoi Airteagal 49 den Chonradh ar an Aontas Eorpach, bheadh gá fós le cinneadh d’aontoil ó na rialtais, le toiliú Pharlaimint na hEorpa agus le daingniú ó gach Ballstát (Airteagal 49 CAE).

Níl aon athrú i bhfeidhm fós. Chuir Marta Kos, an Coimisinéir um Méadú, moladh faoi bhráid na rialtas, ach níor ghlac siad leis go fóill. Ní shonraíonn téacs an Choimisiúin ach oiread roinnt céimeanna dlíthiúla a bheadh riachtanach chun creat caibidlíochta gach iarrthóra a athscríobh — na rialacha ar a dtagann rialtais ar chomhaontú ag tús na caibidlíochta (an teachtaireacht iomlán).

An Ungáir ag cur bac ar an bpróiseas agus an díospóid faoi scoileanna

Léiríonn iompar na hUngáire cén fhadhb a bhfuil an t-athrú dírithe uirthi. De réir European Pravda, dhiúltaigh Búdaipeist trí huaire — an 17 Iúil, an 8 Meán Fómhair agus an 29 Meán Fómhair — measúnú an Choimisiúin ar ullmhacht na hÚcráine in dhá bhraisle a cheadú. Is é sin an chéim a thagann sula n-osclaítear na braislí (European Pravda).

Tá bunús dáiríre le gearán na hUngáire. In 2017, cháin Coimisiún na Veinéise de chuid Chomhairle na hEorpa — painéal de dhlíodóirí bunreachtúla — dlí oideachais de chuid na hÚcráine as an soláthar meánscolaíochta i dteangacha mionlaigh a laghdú (Coimisiún na Veinéise). Léiríonn an tuairim sin gur ábhar imní tromchúiseach le fada an lá atá ann. Ní dhéanann sí breithiúnas ar an mbille atá á bhreithniú ag Kyiv faoi láthair.

Seans go bhfuil an Ungáir ag maolú a seasaimh. De réir shuíomh Ungárach Index, a thagraíonn do thuairisc ón Financial Times, dúirt an Príomh-Aire Péter Magyar le taidhleoirí ligean don phróiseas dul ar aghaidh. Deir Index go mbraitheann tacaíocht níos iomláine ar vóta san Úcráin ar bhille maidir le scoileanna mionlaigh, a bhfuiltear ag súil leis an 12 Deireadh Fómhair (Index).

Faoi chóras vótála tromlaigh, ní fhéadfadh an Ungáir an chéim eatramhach sin a stopadh léi féin a thuilleadh. Leanfadh an díospóid faoi scoileanna ar aghaidh, agus bheadh ceart crosta fós ag Búdaipeist ar iontráil dheiridh na hÚcráine. Tá teorainneacha le rialacha vótála i gcásanna eile freisin. Braitheann an chéad chéim eile don Mhacadóin Thuaidh ar leasú bunreachta a ainmníonn na Bulgáraigh mar mhionlach — coinníoll a socraíodh i gcomhaontú ón gComhairle in 2022 nach féidir ach le parlaimint Skopje féin a chomhlíonadh (conclúidí na Comhairle).

Cé a chaithfidh aontú

Leis an bpacáiste, bheadh an chaibidlíocht níos éasca agus an mhaoirseacht tar éis aontachais níos déine. Ar feadh 15 bliana, d’fhéadfaí pionóis a ghearradh ar bhallstát nua a gheofaí a bheith ag sárú luachanna an AE ar bhealach tromchúiseach, suas go dtí a vóta i measc na rialtas a chailleadh (an teachtaireacht iomlán). A luaithe a chinnfí gur tharla sárú, thiocfadh na pionóis sin i bhfeidhm go huathoibríoch, mura vótálfadh tromlach cáilithe chun iad a chur ar ceal.

Oibríonn an nós imeachta atá ann faoi láthair ar a mhalairt. Ceanglaítear ar rialtais aontú sula ngníomhaíonn siad faoi Airteagal 7, uirlis an AE chun cúlú daonlathach a phionósú. In 2025, thug Parlaimint na hEorpa dá haire go raibh naoi n-éisteacht déanta i gcás Airteagal 7 na hUngáire ó 2018 i leith, gan teacht ar chinneadh foirmiúil fiú go raibh baol ann (Parlaimint na hEorpa). D’áitigh Kos go gcuireann an teorainn ama cosc ar thíortha nua fanacht ina mballstáit den dara grád go buan (Guardian).

Braitheann an t-athrú vótála ar chomhaontú na rialtas cumhacht a d’úsáid siad a thabhairt suas. Ní hionann seasaimh na dtíortha uile. Tacaíonn rialtas na hÍsiltíre le coimircí níos déine. Ach dúirt an tAire Gnóthaí Eachtracha, Tom Berendsen, leis an Seanad an 29 Meán Fómhair gur mian leis an Háig go gcoinneofaí an aontoilíocht i gcás cinntí tábhachtacha a bhaineann le haontachas (Eerste Kamer). Ní dúirt sé an áirítear oscailt braisle mar chinneadh tábhachtach. Go dtí go nglacfaidh rialtais leis an athrú agus go dtabharfaidh Kyiv freagra ar an ngearán faoi na scoileanna, beidh an ceart crosta a d’úsáid an Ungáir an samhradh seo fós i bhfeidhm.